Công ty quản lý tài sản lớn của Trung Quốc YX vừa gửi một lá thư “xin lỗi” riêng tới khách hàng, chủ yếu là những người đầu tư vào các sản phẩm có đặc tính tương tự thu nhập cố định. Trong thư, công ty đình đám này cho biết kết quả thẩm định tài chính cho thấy doanh nghiệp “có thể mất khả năng thanh toán, với khoảng thiếu hụt nguồn tiền trả nợ khá lớn”. Về cơ bản, đây được xem là dấu hiệu công ty đã vỡ nợ.

Hồi tháng 5, công ty YX vẫn tuyên bố đang tiến hành “rút lui có trật tự”, với quy mô các sản phẩm vào khoảng 50 tỷ nhân dân tệ (gần 193.488 tỷ đồng), liên quan đến hàng chục nghìn nhà đầu tư. Trong số này, người đầu tư hàng triệu nhân dân tệ không phải là hiếm, còn những người rót hàng chục triệu nhân dân tệ cũng không ít. Sau khi công ty YX ngừng chi trả, nhiều nhà đầu tư đã tìm đến tận trụ sở để yêu cầu lời giải thích.

Công ty này nói rằng họ đang nghiên cứu phương án thanh toán cho nhà đầu tư, nhưng trên thực tế dường như họ đã không còn tiền để chi trả. Giờ đây, doanh nghiệp thẳng thắn gửi thư “xin lỗi” các nhà đầu tư, chính thức công bố tình trạng vỡ nợ.

YX được xem là “ông tổ” của mô hình cho vay ngang hàng (P2P). Theo thông tin từ nền tảng tra cứu doanh nghiệp Trung Quốc Tianyancha (Thiên Nhãn Tra), công ty này được thành lập năm 2006 bởi ông Đường.

Tốt nghiệp khoa Toán, Đại học Bắc Kinh, ông Đường từng là nhân sự cấp cao trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư tại Phố Wall (Manhattan, New York, Mỹ). Sau khi trở về Trung Quốc, ông thành lập YX để hoạt động trong lĩnh vực tài chính. Ông Đường đã nắm bắt đúng cơ hội của thời đại: Một bên là những người bình thường thiếu vốn, bên kia là những người có tiền nhưng cần kênh đầu tư sinh lời. Bằng cách kết nối hai nhóm này, ông đã xây dựng được doanh nghiệp của mình.

Sau đó, nhờ làn sóng tài chính internet, ông Đường có một thời kỳ phát triển rực rỡ, huy động vốn từ Goldman Sachs, đưa công ty YX niêm yết tại Mỹ và trở thành doanh nghiệp P2P đầu tiên lên sàn chứng khoán.

Ông Đường là người khá quyết liệt, nhưng mô hình kinh doanh của vị chủ doanh nghiệp Trung Quốc này cũng gây ra nhiều tranh cãi.

Ông trực tiếp đứng ra cho vay, sau đó đóng gói các khoản cho vay thành sản phẩm đầu tư rồi bán lại cho nhà đầu tư. Hàng chục tỷ, thậm chí hàng trăm tỷ nhân dân tệ tiền vốn đã đi qua tài khoản của cá nhân ông Đường. Vì thế, ông từng bị gọi là “cá nhân có tổng hạn mức cho vay lũy kế lớn nhất Trung Quốc”.

Nghe có vẻ ấn tượng, nhưng những tranh cãi xung quanh mô hình này dần lắng xuống khi ngành P2P Trung Quốc tự đẩy mình vào ngõ cụt trong năm 2018, khiến gần như toàn ngành sụp đổ.

Tuy nhiên, ông Đường đã sớm chuyển hướng kinh doanh, đồng thời có cách ứng xử phù hợp nên rút lui tương đối an toàn. Sau đó, ông tập trung vào quản lý tài sản và hỗ trợ cho vay. Trọng tâm của hoạt động kinh doanh mới vẫn là các sản phẩm “có đặc tính tương tự thu nhập cố định”.

Khái niệm “có đặc tính tương tự thu nhập cố định” khá đáng chú ý. Đây là những sản phẩm có đặc điểm lợi nhuận giống các khoản đầu tư thu nhập cố định, nhưng trên thực tế mức độ rủi ro không hề thấp. Dù vậy, YX sẵn sàng đưa ra mức lợi suất thường niên 7-10%. Nhà đầu tư phải bỏ ra tối thiểu 1 - 5 triệu nhân dân tệ mới có thể tham gia. Ngay cả khi lãi suất ngân hàng liên tục giảm mạnh trong những năm sau đó, YX vẫn dám đưa ra mức lợi suất 7,2%.

Nếu gửi ngân hàng, mỗi năm chỉ kiếm được 20.000 nhân dân tệ, còn đầu tư vào YX có thể thu về 100.000 nhân dân tệ. Sự lựa chọn dường như quá rõ ràng. Hơn nữa, thông điệp “15 năm không có trường hợp vỡ nợ” gần như ngầm tạo cho khách hàng cảm giác rằng công ty này sẽ luôn bảo đảm hoàn trả cả tiền gốc lẫn lãi.

Các nhà đầu tư vì thế liên tục đổ tiền vào những sản phẩm này. Ở thời kỳ đỉnh cao, quy mô các sản phẩm có đặc tính tương tự thu nhập cố định của YX lên tới khoảng 150 tỷ nhân dân tệ (gần 580.464 tỷ đồng).

Vậy tại sao mọi chuyện lại đi đến bước đường này?

Lá thư xin lỗi của YX thực ra đã đưa ra câu trả lời: “Chất lượng tài sản cơ sở kém”.

Trên thực tế, mô hình kinh doanh của công ty này chẳng khác nào khoác “chiếc áo mới” cho P2P. Kênh huy động vốn được chuyển từ nền tảng P2P sang các sàn giao dịch tài chính địa phương, nhưng về bản chất vẫn là mô hình doanh nghiệp tự huy động vốn cho các hoạt động liên quan và hình thành “bể tiền” để xoay vòng. Các tài sản cơ sở chủ yếu đến từ những công ty có liên quan.

Những trường hợp như Zhongzhi (Trung Thực) và Haiyin (Hải Ngân) cũng từng sụp đổ theo cách tương tự.

Tuy nhiên, sau đó các kênh huy động vốn của YX ngày càng thu hẹp.

Việc ngầm bảo đảm hoàn trả cả tiền gốc và lãi, vận hành bể tiền và huy động vốn thông qua các sàn giao dịch tài chính địa phương đều không còn khả thi như trước. Những thay đổi này đánh trúng điểm yếu chí mạng của các sản phẩm có đặc tính tương tự thu nhập cố định. Trong điều kiện thị trường hiện nay, mô hình này không thể duy trì mức lợi suất cao như trước. YX được xem là một trong những doanh nghiệp trụ lại khá lâu, nhưng quy mô rủi ro tích tụ chắc chắn không nhỏ.

Hoạt động hỗ trợ cho vay cũng ngày càng khó khăn. Trước đây, lợi nhuận của lĩnh vực này chủ yếu đến từ các khoản phí thu không minh bạch. Hiện nay, các khoản phí ngày càng được công khai rõ ràng, khiến mô hình “cho vay lãi suất cao” không còn dễ vận hành. Sau khi các quy định mới có hiệu lực, mảng hỗ trợ cho vay của YX bắt đầu thua lỗ.

Vậy vấn đề đặt ra là: Ông Đường sẽ lấy tiền đâu để thanh toán cho các nhà đầu tư? Đây thực sự là một “bài toán khó”.