Ngành da giày Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi vừa duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, vừa chủ động tái cấu trúc để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thương mại toàn cầu. Kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy khả năng chống chịu và sức cạnh tranh ngày càng được cải thiện, tạo nền tảng để ngành hướng tới mục tiêu xuất khẩu 29 tỷ USD trong cả năm.

Theo số liệu thống kê, kim ngạch xuất khẩu giày dép trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 11,949 tỷ USD, tăng 0,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây tiếp tục là một trong năm nhóm hàng xuất khẩu có giá trị trên 10 tỷ USD của Việt Nam. Mặc dù tăng trưởng chịu tác động từ sự suy giảm nhu cầu tại một số thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Anh và Mexico, hoạt động xuất khẩu đã phục hồi rõ nét từ cuối quý II. Riêng trong tháng 6/2026, xuất khẩu giày dép đạt 2,16 tỷ USD, tăng hơn 200 triệu USD so với tháng trước nhờ nhu cầu tích cực từ Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của ngành da giày Việt Nam. Trong nửa đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này ước đạt 4,55 tỷ USD, tăng hơn 6% so với cùng kỳ và chiếm gần 39% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.

Đáng chú ý, theo số liệu từ Ủy ban Thương mại Hoa Kỳ, ngay trong quý I/2026, Việt Nam đã vượt Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp giày dép lớn nhất cho thị trường Hoa Kỳ với kim ngạch đạt 2,47 tỷ USD, tăng 9,27% so với cùng kỳ. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, phản ánh năng lực cạnh tranh ngày càng được nâng cao của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hiện Việt Nam là quốc gia sản xuất giày dép lớn thứ ba thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời đứng thứ hai về xuất khẩu. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành đạt gần 29 tỷ USD, trong đó riêng mặt hàng giày dép đạt trên 24 tỷ USD. Khoảng 90% sản lượng của ngành được dành cho xuất khẩu, cho thấy mức độ hội nhập rất sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, chính đặc điểm phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế cũng khiến ngành da giày dễ bị tác động trước những biến động bên ngoài.

Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, ngành da giày hiện phải đối mặt với hai sức ép lớn. Thứ nhất là những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông khiến chuỗi logistics toàn cầu bị gián đoạn, kéo theo chi phí vận tải tăng mạnh. Thứ hai là nguy cơ gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, chính sách thuế và hàng rào kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Hoa Kỳ.

Trong cơ cấu giá thành của một đôi giày, chi phí nguyên liệu chiếm khoảng 60-65%, nhân công khoảng 25%, chi phí quản lý khoảng 5%, phần còn lại mới là lợi nhuận. Vì vậy, biến động của thị trường nguyên liệu và logistics tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất của doanh nghiệp.

Thực tế trong quý II/2026 cho thấy những doanh nghiệp chủ động dự trữ nguyên liệu, xây dựng kế hoạch cung ứng từ sớm vẫn duy trì được tiến độ giao hàng và hạn chế ảnh hưởng từ chi phí vận chuyển. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp quy mô nhỏ phải từ chối hoặc bỏ lỡ các đơn hàng xuất khẩu có giá trị vì không kịp chuẩn bị nguồn nguyên liệu đầu vào. Trước những thách thức đó, ngành da giày đang tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao khả năng tự chủ chuỗi cung ứng.

Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso), việc phát triển ngành công nghiệp nguyên phụ liệu trong nước cần được đẩy nhanh nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Một trong những giải pháp được đề xuất là xây dựng sàn giao dịch nguyên phụ liệu và hệ thống dự trữ nguyên liệu mang tính chiến lược quốc gia, tương tự mô hình dự trữ xăng dầu. Cách làm này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn cung, giảm thiểu nguy cơ đứt gãy chuỗi logistics khi thị trường thế giới biến động.

Cùng với việc tự chủ nguyên liệu, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp da giày nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh. Các quy định mới của EU về giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và triển khai "hộ chiếu số sản phẩm" (Digital Product Passport - DPP) đang đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn đối với hàng hóa xuất khẩu. Để đáp ứng yêu cầu này, nhiều doanh nghiệp đã tăng đầu tư vào công nghệ sạch, tự động hóa, chuyển đổi số, đồng thời mở rộng sử dụng nguyên liệu tái chế và thân thiện với môi trường.

Song song với đó, ngành cũng đẩy nhanh quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất từ gia công truyền thống (CMT) sang thiết kế và phát triển sản phẩm (ODM), từng bước xây dựng thương hiệu riêng nhằm gia tăng giá trị nội địa và giảm sự phụ thuộc vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, hiện vẫn chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành.

Việc tận dụng hiệu quả 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết cũng đang mở ra nhiều dư địa tăng trưởng mới. Bên cạnh các thị trường truyền thống, doanh nghiệp tích cực mở rộng đơn hàng sang Ấn Độ, Trung Đông và châu Phi để đa dạng hóa thị trường, giảm rủi ro phụ thuộc vào một số đối tác lớn.

Một yếu tố quan trọng khác được cộng đồng doanh nghiệp xác định là giữ vững lực lượng lao động có tay nghề. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng liên tục nhưng giá xuất khẩu chỉ cải thiện rất hạn chế trong nhiều năm, nhiều doanh nghiệp chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí sản xuất hòa vốn để duy trì việc làm cho người lao động.

Theo Lefaso, bảo đảm nguồn nhân lực ổn định đồng nghĩa với việc giữ vững năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng khi thị trường phục hồi. Với chiến lược phát triển theo hướng xanh hóa sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm, ngành da giày Việt Nam đang từng bước củng cố sức cạnh tranh, hướng tới phát triển bền vững và giữ vững vị thế là một trong những trung tâm sản xuất, xuất khẩu giày dép hàng đầu thế giới.