Ngành chăn nuôi lợn Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ khi các doanh nghiệp đẩy nhanh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và công nghệ số vào toàn bộ chuỗi sản xuất. Đây được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, kiểm soát dịch bệnh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Hiện Việt Nam đứng thứ 5 thế giới về quy mô đàn lợn và thứ 6 về sản lượng thịt lợn. Sau những tác động nặng nề của dịch tả lợn châu Phi (ASF) từ năm 2019, ngành chăn nuôi đã tận dụng thách thức để tái cơ cấu theo hướng chuyên nghiệp, giảm dần mô hình sản xuất nhỏ lẻ và phát triển các trang trại quy mô lớn áp dụng công nghệ cao.

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, trong vòng 5 năm qua, tỷ trọng chăn nuôi nông hộ đã giảm khoảng 15-20%. Hiện khu vực này chỉ còn đóng góp khoảng 30% sản lượng, trong khi các trang trại và hộ chăn nuôi chuyên nghiệp chiếm tới 70%.

Đến đầu năm 2026, cả nước có 29 doanh nghiệp chăn nuôi lợn quy mô lớn với tổng đàn khoảng 9,58 triệu con, tương đương hơn 30% tổng đàn lợn cả nước. Riêng năm 2025, khối doanh nghiệp này đã cung ứng gần 26 triệu con lợn thương phẩm, chiếm hơn 44% tổng sản lượng.

Giai đoạn 2020-2025, tổng đàn lợn tăng từ 25,77 triệu lên 31,4 triệu con, trong khi sản lượng thịt lợn xuất chuồng tăng từ 4,01 triệu tấn lên 5,39 triệu tấn, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 3% mỗi năm.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, thành công lớn nhất của ngành không chỉ nằm ở việc phục hồi tổng đàn sau dịch bệnh mà còn ở quá trình hình thành các chuỗi sản xuất khép kín từ con giống, thức ăn chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và tiêu thụ. Đây là nền tảng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro và tăng sức cạnh tranh.

Các chuyên gia cũng cho rằng kiểm soát tốt an toàn sinh học đang trở thành lợi thế quan trọng để doanh nghiệp triển khai các giải pháp chuyển đổi số và tự động hóa.

Làn sóng ứng dụng công nghệ hiện diễn ra mạnh mẽ tại nhiều doanh nghiệp lớn. Tháng 5/2026, Công ty TNHH Chăn nuôi C.P. Việt Nam và Công ty Cổ phần FPT ký kết hợp tác nghiên cứu, phát triển các giải pháp AI và chuyển đổi số cho toàn bộ chuỗi Feed – Farm – Food trong giai đoạn 2026-2028.

Theo kế hoạch, mô hình Smart Farm sẽ giúp giảm khoảng 20% chi phí vận hành, đồng thời bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm đạt 100%. Tại GREENFEED Việt Nam, việc quản trị sản xuất dựa trên dữ liệu thay cho kinh nghiệm truyền thống đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ tự động hóa ở nhiều công đoạn đạt trên 70%, góp phần tiết kiệm hơn 13% lượng nước sử dụng và giảm từ 4-6% điện năng tiêu thụ.

Các hệ thống giám sát thông minh cũng giúp phát hiện hơn 90% sự cố phát sinh tại trang trại ngay từ giai đoạn đầu, giảm thiểu đáng kể rủi ro trong quá trình sản xuất. Doanh nghiệp đang tiếp tục nghiên cứu ứng dụng AI kết hợp công nghệ RFID để quản lý vật nuôi theo từng cá thể.

Trong khi đó, Tập đoàn DABACO tập trung phát triển nền tảng số nhằm ứng dụng AI trong xây dựng khẩu phần dinh dưỡng, quản lý đàn và dự báo nguy cơ dịch bệnh. Song song với đó là hệ thống truy xuất nguồn gốc theo tiêu chí an toàn thực phẩm, an toàn sinh học và an toàn công nghệ.

Một dự án tiêu biểu khác là Hùng Phát Farm 1 của Công ty Cổ phần BAF Việt Nam tại Gia Lai. Dự án rộng hơn 55 ha với quy mô 5.000 lợn nái và 60.000 lợn thịt, dự kiến cung ứng khoảng 150.000 lợn thương phẩm mỗi năm.

Điểm nổi bật của dự án là hệ thống quản lý trang trại thông minh tích hợp AI và robot tự động, có khả năng theo dõi sức khỏe đàn lợn theo thời gian thực, phân tích tốc độ tăng trưởng, phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh và tự động điều chỉnh các điều kiện chuồng nuôi nhằm tối ưu năng suất.

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, việc triển khai chuyển đổi số theo Nghị quyết 57-NQ/TW đòi hỏi ngành chăn nuôi phải đổi mới toàn diện phương thức quản trị, trong đó ưu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống giám sát dịch bệnh liên thông và nền tảng truy xuất nguồn gốc.

Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng cho biết hệ thống chuồng trại trên cả nước cũng đang được hiện đại hóa theo hướng khép kín, thân thiện với môi trường thông qua mô hình chuồng nhiều tầng, đệm lót sinh học và các hệ thống tự động hóa trong thông gió, chiếu sáng, cho ăn và kiểm soát môi trường.

Các chuyên gia nhận định, để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, ngành chăn nuôi cần tiếp tục đầu tư cho nguồn nhân lực, nâng cao kỹ năng số của người chăn nuôi và thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ phát triển các giải pháp chuyên sâu phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Việc kết hợp chuyển đổi số với truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và liên kết chuỗi giá trị được kỳ vọng sẽ giúp ngành chăn nuôi lợn Việt Nam xây dựng nền sản xuất hiện đại, minh bạch và đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.