Bước tiến mạnh mẽ của các cơ sở giáo dục và nghiên cứu

Năm 2026 ghi nhận một cột mốc đáng tự hào khi có 121 nhà khoa học, đến từ 44 cơ sở nghiên cứu và đào tạo tại Việt Nam, xuất sắc lọt vào danh sách "Top 2% nhà khoa học thế giới" ở hạng mục thành tựu trọn đời. Con số này thể hiện mức tăng trưởng ấn tượng 28,7% so với 94 người của năm ngoái, qua đó giúp Việt Nam tăng 5 bậc để vươn lên vị trí thứ 51 trên toàn cầu về số lượng nhà khoa học top đầu.

Sự phân bổ các nhà khoa học trong danh sách cho thấy vai trò ngày càng lớn của các cơ sở giáo dục đại học đối với việc phát triển nghiên cứu và mở rộng hợp tác quốc tế. Dẫn đầu về số lượng học giả được vinh danh là Trường Đại học VinUni với 16 người, theo sau là Trường Đại học Tôn Đức Thắng với 14 người, và Trường Đại học Duy Tân với 13 người. Những cơ sở giáo dục trọng điểm khác cũng đóng góp nhiều gương mặt xuất sắc, tiêu biểu như Đại học Quốc gia Hà Nội có 7 đại diện, Đại học Bách khoa Hà Nội có 6 người, trong khi Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Phenikaa mỗi nơi có 5 người.

Những gương mặt tiêu biểu và thước đo đánh giá khắt khe

Danh sách năm 2026 ghi nhận sự cống hiến bền bỉ của các nhà khoa học trong nước cũng như các chuyên gia quốc tế đang công tác tại Việt Nam, trải rộng trên nhiều lĩnh vực thiết yếu như y học, năng lượng, trí tuệ nhân tạo, vật liệu và tài chính. Đứng đầu hệ thống tại Việt Nam là Giáo sư David R. Bangsberg (Trường Đại học VinUni) chuyên ngành y sinh học, xếp hạng 8.926 thế giới. Vị trí thứ hai thuộc về Phó giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn (Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh) thuộc lĩnh vực năng lượng, xếp thứ 11.632 toàn cầu với chỉ số h-index đạt 70 sau khi đã loại trừ các tự trích dẫn.

Đáng chú ý, Đại học Quốc gia Hà Nội là cơ sở giáo dục công lập duy nhất sở hữu hai gương mặt trong top 10 tại Việt Nam. Đó là Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Bách (chuyên ngành y tế công cộng và y học) với 191.488 lượt trích dẫn cùng h-index 120, xếp hạng 22.065 thế giới; và Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đình Đức (chuyên ngành kỹ thuật công nghệ), xếp hạng 27.065, đánh dấu năm thứ tám liên tiếp ông góp mặt trong bảng xếp hạng uy tín này.

Để vinh danh những cá nhân xuất sắc nhất, nhóm nghiên cứu do Giáo sư John P.A. Ioannidis dẫn dắt đã phân tích cơ sở dữ liệu Scopus của hơn 7 triệu nhà khoa học trên toàn thế giới, phân chia chi tiết thành 20 lĩnh vực và 174 ngành hẹp. Chỉ những người thuộc top 2% dẫn đầu của ngành hoặc nhóm 100.000 người có điểm tổng hợp c-score cao nhất mới được lựa chọn.

Điểm c-score được tính toán vô cùng khắt khe dựa trên 6 yếu tố: tổng số trích dẫn (không tính tự trích dẫn), chỉ số h-index, h-index điều chỉnh theo đồng tác giả, cùng số lượng trích dẫn cho các công trình mà họ là tác giả duy nhất, tác giả đầu hoặc tác giả cuối.

Phương pháp đánh giá này công khai toàn bộ dữ liệu thô để các bên có thể kiểm chứng, nhằm đề cao vai trò dẫn dắt và chất lượng thực chất của nhà khoa học thay vì chỉ chạy theo số lượng bài công bố. Mặc dù hệ thống đánh giá bằng chỉ số trích dẫn vẫn còn những hạn chế nhất định khi chưa phản ánh được trọn vẹn tác động thực tế của một số nghiên cứu đối với xã hội, đây vẫn được xem là một trong những bảng xếp hạng cá nhân minh bạch và uy tín hàng đầu hiện nay.