Nông dân đối mặt khó khăn khi canh tác trên đất đá

Dưới cái nắng hanh hao những ngày cuối tháng 4, khắp các triền đồi tại xã Phú Long bỗng trở nên nhộn nhịp lạ thường bởi bước chân thoăn thoắt của những người làm vườn. Đây chính là thời điểm vàng để thực hiện kỹ thuật thụ phấn cho na, một công đoạn then chốt, mang tính quyết định trực tiếp đến sự thành bại của cả niên vụ. Trong không gian vùng bán sơn địa đặc quánh hơi nóng, người trồng na phải tranh thủ từng khoảnh khắc khi hoa vừa hé nở để kịp thời xử lý kỹ thuật, qua đó giữ lấy nguồn thu nhập chính cho cả năm.

Trong vườn na xanh mướt, chị Vũ Thị Hương, trú tại thôn 4, miệt mài với công việc quen thuộc từ sáng sớm cho đến tận giữa trưa nắng gắt. Tay trái cầm hộp phấn, còn tay phải cầm chiếc ống nhỏ, chị nhẹ nhàng đưa vào từng bông hoa vừa hé cánh với sự chính xác cao. Động tác lặp đi lặp lại này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn lớn, bởi hoa na chỉ nở trong thời gian rất ngắn; nếu không tranh thủ sẽ dễ lỡ cơ hội đậu quả, khiến sản lượng cả vườn sụt giảm đáng kể.

Chị Vũ Thị Hương ví von việc chăm na mùa này vất vả chẳng khác gì nuôi con mọn, bởi người nông dân phải theo sát sự phát triển của từng mầm hoa nhỏ nhất. Nhiều khi gia đình chị phải ăn cơm đứng ngay tại vườn và làm việc xuyên trưa để kịp xử lý hàng nghìn bông hoa đang vào thời điểm nở rộ dưới cái nắng đổ lửa của vùng núi đá. Việc làm kỹ ngay từ khâu đầu tiên là yếu tố then chốt giúp quả sau này đạt chất lượng tốt, tròn đều, đẹp mã và bán được giá cao hơn so với những vườn canh tác theo lối truyền thống.

Theo chia sẻ của chị Hương, năm nay thời tiết diễn biến không mấy thuận lợi khi tình trạng khô hạn kéo dài, khiến tỷ lệ hoa ra thấp hơn so với mọi năm. Điều này buộc người nông dân phải chắt chiu từng bông hoa và tập trung cao độ trong khâu thụ phấn thủ công để duy trì sản lượng tối ưu cho vườn nhà. Dù mồ hôi lấm tấm trên gương mặt sạm nắng, nhưng sự cần cù của người phụ nữ này chính là minh chứng sống động cho tinh thần vượt khó trên vùng đất sỏi đá khô cằn.

Trước khi có được những vườn na xanh tốt trĩu quả như hiện nay, chị Hương từng đối mặt với rất nhiều khó khăn khi chỉ quen canh tác ngô và mía trên diện tích hơn 1 ha. Những loại cây trồng cũ thường xuyên thất thu, hiệu quả kinh tế thấp khiến cái nghèo đeo bám gia đình suốt nhiều năm. Tuy nhiên, sự quyết đoán trong chuyển đổi sang cây na cùng việc chủ động học hỏi kỹ thuật mới đã thực sự tạo nên bước ngoặt lớn, giúp gia đình chị đạt nguồn thu nhập ổn định lên tới 450 triệu đồng mỗi năm.

Quy trình hữu cơ giúp nâng cao giá trị và thương hiệu

Để giải quyết triệt để bài toán về chất lượng và mẫu mã quả, ông Nguyễn Văn Thuật, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX na trái vụ tiêu thụ trái cây an toàn Phú Long, cho biết đơn vị hiện đang quản lý diện tích gần 200 ha. Ông khẳng định rằng, nếu chỉ dựa vào thụ phấn tự nhiên thì năng suất sẽ rất thấp, đồng thời quả dễ bị lép, méo mó, gây khó khăn trong tiêu thụ. Trong khi đó, kỹ thuật thụ phấn thủ công giúp quả phát triển tròn đều, đây là yếu tố then chốt để sản phẩm có thể đưa vào các hệ thống siêu thị lớn.

Không chỉ tập trung vào kỹ thuật thụ phấn, người dân Phú Long còn đẩy mạnh sản xuất theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường. Dọc các lối đi nhỏ len lỏi trong vườn, dễ dàng bắt gặp những bịch phân chuồng được ủ hoai bằng men vi sinh đặt ngay ngắn dưới từng gốc cây chờ ngày bón. Đây là giải pháp hữu hiệu giúp cải tạo nền đất đá vôi khô cằn, đồng thời giảm thiểu sự phụ thuộc vào phân bón hóa học vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với hệ sinh thái bản địa.

Ông Nguyễn Đình Quý, Phó Giám đốc HTX na trái vụ và tiêu thụ trái cây an toàn Phú Long, thông tin thêm hiện có 55 hộ tham gia mô hình, với chất lượng sản phẩm ngày càng ổn định. Trái na nơi đây mang những đặc trưng riêng biệt như quả to, cùi dày, ít hạt và vị ngọt đậm đà nhờ sự tương thích với điều kiện thổ nhưỡng đặc thù của địa phương. Đáng chú ý, nhiều khách hàng từ các tỉnh thành đã chủ động liên hệ đặt mua từ rất sớm ngay khi vụ na mới bắt đầu khởi động.

Việc duy trì nghiêm ngặt các tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ là yêu cầu bắt buộc nhằm giữ vững danh hiệu sản phẩm OCOP 4 sao của thương hiệu na Phú Long. Đây không chỉ là sự công nhận về chất lượng mà còn là “tấm vé thông hành” quan trọng giúp trái na Ninh Bình vươn ra các thị trường khó tính, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế. Sự nhạy bén trong ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật đã biến những triền đồi sỏi đá khắc nghiệt thành vùng chuyên canh cây ăn quả có giá trị thương mại cao.

Mô hình trồng na theo hướng hữu cơ tại xã Phú Long hiện mang lại thu nhập trung bình từ 350 đến 400 triệu đồng/ha cho các hộ gia đình thành viên. Những ngôi nhà tầng khang trang mọc lên giữa vùng đồi chính là minh chứng rõ nét cho sự thành công từ chuyển đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Cây na đã thực sự trở thành cây thoát nghèo, mang lại cuộc sống ấm no và bền vững cho hàng trăm hộ dân nơi vùng đất núi đá vôi này.

Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm truyền thống và kỹ thuật hiện đại đang giúp thương hiệu na Phú Long ngày càng khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ nông sản Việt. Người nông dân không chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm, mà còn gửi gắm vào đó cả tâm huyết về một nền nông nghiệp xanh và sạch. Những trái ngọt từ sự cần cù ấy sẽ tiếp tục vươn xa, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển mạnh mẽ và bền vững trong những năm tới.