Thách thức trong việc duy trì chất lượng vùng nguyên liệu chè

Tính đến hết năm 2025, tỉnh Lào Cai đã sở hữu quy mô vùng nguyên liệu ấn tượng với trên 16 nghìn ha chè, tập trung tại các xã như Bản Lầu, Mường Khương, Cao Sơn và Bản Liền. Mặc dù diện tích lớn, việc đảm bảo năng suất ổn định và chất lượng đồng nhất cho toàn bộ sản lượng búp tươi vẫn là một thách thức, đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc từ người dân. Năng suất chè bình quân toàn tỉnh đạt gần 10 tấn/ha, trong khi nhiều vùng thâm canh cao đã chạm ngưỡng 15 tấn/năm. Tổng sản lượng búp tươi hằng năm gần 129 nghìn tấn, tạo nguồn cung dồi dào cho các cơ sở chế biến quy mô gia đình và doanh nghiệp.

Để biến khối lượng này thành những sản phẩm đặc sản thượng hạng, yếu tố tiên quyết vẫn là khâu chăm sóc tại vườn hộ và thu hái búp non đúng kỹ thuật ngay từ đầu vụ xuân. Trên đồi chè rộng hơn 2.000 m² tại thôn Tân Lập, gia đình chị Đỗ Thị Thanh Thủy bắt đầu hái lứa chè xuân đầu tiên với niềm kỳ vọng lớn. Mỗi năm, gia đình chị cung ứng khoảng 5 tấn búp tươi cho Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Thác Bà để chế biến sâu. Tuân thủ đúng kỹ thuật thâm canh và thời điểm thu hoạch không chỉ giúp cây chè phục hồi tốt mà còn đảm bảo nguyên liệu đầu vào đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Nhanh tay hái những búp chè xanh non, chị Thủy chia sẻ rằng nhờ sự đồng hành của hợp tác xã, chị đã nắm vững kỹ thuật thâm canh từ nhiều năm qua. Gia đình chị hoàn toàn không sử dụng phân bón hóa học mà thay bằng phân hữu cơ, nhằm đảm bảo an toàn cho người sản xuất trực tiếp. Đây cũng là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng cảm quan, đồng thời tạo vị đậm đà đặc trưng cho sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng. Đây là minh chứng rõ nét cho việc chuyển đổi tư duy sản xuất từ số lượng sang chất lượng của người nông dân vùng cao Lào Cai.

Tại khu vực xã Thác Bà hiện có 344 ha chè kinh doanh; riêng khu vực xã Hán Đà cũ chiếm gần 200 ha với nghề truyền thống lâu đời. Dù đã đạt những thành tựu, như sản phẩm Chè xanh Hán Đà đạt OCOP 3 sao, nhu cầu thị trường về các dòng chè chất lượng cao ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi các vùng nguyên liệu phải bứt phá mạnh mẽ trong quản lý để tránh sản xuất manh mún. Việc duy trì chất lượng vùng nguyên liệu sạch chính là nền móng để nâng tầm thương hiệu chè xanh Lào Cai, cả trên thị trường nội địa lẫn hướng tới xuất khẩu.

Ngành nông nghiệp địa phương nhận định rằng sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn với người làm chè đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh nỗ lực tự thân của các hộ trồng, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn gắn liền với các cơ sở chế biến là yếu tố hàng đầu để giải quyết những tồn tại về năng suất. Chỉ khi quy trình sản xuất được chuẩn hóa từ gốc búp chè xuân, giá trị tinh túy nhất của núi rừng mới được giữ lại. Đây là bước đệm cần thiết để địa phương nâng cao tỷ lệ chế biến chè xanh chất lượng cao trong tương lai gần.

Khẳng định giá trị nhờ liên kết chuỗi và sản xuất hữu cơ

Để nâng tầm giá trị thương hiệu, tỉnh Lào Cai đang đẩy mạnh mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp và hộ nông dân một cách chặt chẽ. Tại các xã như Cao Sơn hay A Mú Sung, Công ty cổ phần Chè Cao Sơn phối hợp cùng các đơn vị chuyên môn hướng dẫn bà con giảm phân hóa học. Mô hình này ưu tiên sử dụng phân hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong chăm bón hàng ngày. Nhờ đó, nguồn thu nhập từ mỗi ha chè nguyên liệu đã tăng 20% so với phương thức canh tác truyền thống.

Bà Trần Thị Huyền Trang, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Thác Bà, cho biết đơn vị đang cải tiến bao bì và đa dạng hóa danh mục sản phẩm để tăng sức cạnh tranh. Sắp tới, hợp tác xã sẽ đưa ra thị trường dòng chè ướp sen độc đáo, nhằm đáp ứng thị hiếu đa dạng của người tiêu dùng hiện đại. Bà cũng bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật chế biến và xúc tiến thương mại, giúp sản phẩm OCOP có đầu ra ổn định, đồng thời tạo động lực để bà con nông dân gắn bó lâu dài với cây chè.

Tại xã Hưng Khánh, người dân thôn Khe Năm đã áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ nghiêm ngặt hơn một thập kỷ để tạo dựng uy tín bền vững. Kết quả là hai sản phẩm tiêu biểu, Chè Bát Tiên và Chè xanh Hưng Khánh, đều đạt OCOP 4 sao cao cấp. Điều này chứng minh rằng khi người dân kiên quyết chuyển sang canh tác sạch, giá trị búp chè xuân được nâng lên tầm cao mới. Mô hình Khe Năm trở thành điểm sáng để các vùng chè khác trong tỉnh học tập.

Ông Vũ Văn Hồng, Giám đốc Hợp tác xã Chè Khe Năm, nhấn mạnh việc tạo dựng vùng nguyên liệu sạch theo VietGAP là yếu tố sống còn cho sự phát triển. Chỉ có sản xuất hữu cơ mới giúp chế biến chè xanh bền vững và giữ niềm tin khách hàng khó tính. Đây là mắt xích quan trọng đảm bảo mỗi sản phẩm ra lò đều mang hương vị đặc trưng vùng cao Lào Cai.

Ông Ngô Quyền, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh việc kiểm soát vật tư đầu vào. Thời gian tới, ngành chức năng sẽ tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững, từ trồng, thu hái đến chế biến sâu. Các doanh nghiệp đóng vai trò nòng cốt hướng dẫn người dân sản xuất theo tiêu chuẩn khắt khe nhất. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ chế biến chè chất lượng cao lên 40%, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cao cấp.

Theo Đề án 09 của Tỉnh ủy Lào Cai, chiến lược phát triển cây chè giai đoạn 2026 – 2030 không chỉ mở rộng diện tích mà còn gắn với du lịch sinh thái. Bảo tồn các giống chè bản địa như Shan tuyết cổ thụ, kết hợp công nghệ chế biến hiện đại, là chìa khóa nâng cao vị thế thương hiệu nông sản Việt. Với định hướng đúng và liên kết chặt chẽ giữa các bên, búp chè xuân Lào Cai chắc chắn trở thành đặc sản thượng hạng, mang lại sự sung túc. Những đồi chè xanh mướt hứa hẹn một tương lai rạng rỡ và bền vững cho ngành nông nghiệp.