Đòn bẩy tài chính trực tiếp với mức hỗ trợ linh hoạt

Theo dự thảo quy định chi tiết thi hành Luật Dân số (dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7), Bộ Y tế đề xuất mức thưởng tối thiểu 2 triệu đồng/trường hợp cho ba nhóm thai phụ. Nguồn ngân sách địa phương dự kiến bảo đảm cho khoản chi này lên tới hơn 1.800 tỷ đồng mỗi năm.

Cụ thể, đối tượng thụ hưởng bao gồm: phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sống tại các địa phương có mức sinh dưới ngưỡng thay thế (2,1 con/phụ nữ); và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Điểm sáng trong chính sách lần này là tính linh hoạt khi cho phép người dân cộng dồn các chế độ. Nếu một người mẹ đáp ứng đủ cả ba tiêu chí trên, tổng mức hỗ trợ nhận được trong một lần sinh có thể lên tới 6 triệu đồng. HĐND cấp tỉnh cũng được trao quyền chủ động ban hành mức thưởng cao hơn quy định khung.

Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng đòn bẩy kinh tế đã được một số địa phương triển khai mang lại hiệu ứng tích cực. Điển hình như TP.HCM – siêu đô thị hiện bao gồm cả các khu vực sáp nhập từ Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương – đang đối mặt với mức sinh thấp kỷ lục. Nhận thức rõ tính cấp bách, chính quyền thành phố đã chủ động chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Góc nhìn đa chiều: cần gắn liền với thực tiễn kinh tế - xã hội

Mặc dù được đánh giá là một bước tiến quan trọng, dự thảo vẫn nhận được nhiều ý kiến phản biện đa chiều nhằm tối ưu hóa hiệu quả thực thi. Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, mức hỗ trợ cào bằng 2 triệu đồng còn khá chung chung, chưa phản ánh sát sao sự chênh lệch về điều kiện sống, áp lực kinh tế và chi phí nuôi dạy trẻ giữa các khu vực.

Đặc biệt tại các đô thị lớn, việc sinh và nuôi dưỡng một đứa trẻ gắn liền với bài toán khó về việc làm, thu nhập và khả năng thăng tiến của người phụ nữ. Do đó, các chuyên gia đề xuất cần phân loại đối tượng thụ hưởng chi tiết hơn, có thể gắn liền với tiêu chí đô thị hóa, thu nhập, hoặc linh hoạt áp dụng theo mức lương tối thiểu vùng để đảm bảo tính công bằng.

Dưới góc độ chuyên gia dân số, GS.TS Giang Thanh Long (Đại học Kinh tế quốc dân) nhận định, khoản tiền thưởng này mang ý nghĩa động viên tinh thần rất lớn, thể hiện sự đồng hành của Nhà nước. Tuy nhiên, quyết định sinh thêm con của một gia đình là một quá trình tâm lý và kinh tế phức tạp. Nó đòi hỏi sự đồng bộ từ y tế, giáo dục đến các phúc lợi xã hội khác để san sẻ gánh nặng, chứ không thể chỉ phụ thuộc vào một khoản hỗ trợ tài chính ban đầu.

Tầm nhìn dài hạn: hoàn thiện hệ sinh thái dân số và an sinh

Bên cạnh nỗ lực kích cầu tỷ lệ sinh, cơ quan quản lý cũng đặc biệt chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dân số. Cơ quan soạn thảo đề xuất chi thêm hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm theo lộ trình từ 2027 để đài thọ chi phí tầm soát bệnh bẩm sinh (hỗ trợ 900.000 đồng khám trước sinh và 600.000 đồng khám sơ sinh). Sự đầu tư này không chỉ giảm tải áp lực tài chính cho các gia đình mà còn là tấm khiên bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai.

Những chính sách này được đưa ra trong bối cảnh vô cùng cấp bách. Thống kê chỉ ra mức sinh toàn quốc đã trượt dài từ 2,11 (năm 2021) xuống mức dự kiến 1,93 (năm 2025). Các kịch bản nhân khẩu học cảnh báo, nếu không có sự can thiệp mạnh mẽ, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036, lực lượng lao động bắt đầu suy giảm từ 2044 và đối diện với đà tăng trưởng âm từ năm 2051.

Song song đó, bài toán già hóa dân số với tốc độ nhanh chóng cũng đang tạo sức ép lớn lên thị trường. Nhằm củng cố màng lưới an sinh, dự thảo còn đề xuất dành 55,5 tỷ đồng/năm để hỗ trợ kinh phí duy trì hoạt động cho khoảng 11.100 câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, tạo không gian sinh hoạt và hỗ trợ lẫn nhau.

Tổng thể, việc kết hợp chặt chẽ giữa trợ cấp thai sản, miễn giảm chi phí y tế và tăng cường chăm sóc người cao tuổi cho thấy một hướng tiếp cận đa chiều. Đây chính là nền tảng cốt lõi để giải quyết tận gốc rễ những thách thức về cơ cấu dân số, từ đó tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững của thị trường lao động và nền kinh tế trong những thập kỷ tới.