Biến phụ phẩm cà phê thành tài nguyên: Bước tiến xanh của nông sản Khe Sanh
Thay vì đổ bỏ hay đốt gây ô nhiễm, khối lượng lớn vỏ và cành cà phê đang được tái luân chuyển vào chuỗi sản xuất. Giải pháp kinh tế tuần hoàn này không chỉ giải quyết bài toán chi phí nhiên liệu mà còn mở ra cơ hội phát triển dòng sản phẩm Arabica phát thải thấp, gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Theo Báo Quảng Trị, việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn vào chế biến cà phê có thể giúp các đơn vị sản xuất cắt giảm tối thiểu 40% chi phí nhiên liệu sấy. Từ thực tế tại Hợp tác xã (HTX) Nông sản Khe Sanh (tỉnh Quảng Trị), mỗi mẻ sấy giờ đây tiết kiệm được khoảng 1,8 triệu đồng nhờ thay thế củi và than đá bằng nguồn sinh khối tại chỗ. Với tần suất 120 - 180 mẻ sấy mỗi vụ, đơn vị này giữ lại được từ 216 đến 324 triệu đồng. Đồng thời, lượng phát thải trong khâu sấy cũng giảm ít nhất 20%, tạo tiền đề dữ liệu quan trọng để số hóa và hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.
Quản lý vùng nguyên liệu rộng 300ha với hàng trăm thành viên liên kết chủ yếu là đồng bào Bru - Vân Kiều, mỗi năm HTX Nông sản Khe Sanh cung ứng ra thị trường 3.000 - 3.500 tấn quả tươi. Đặc biệt, dòng sản phẩm cà phê bột 100% Arabica của đơn vị đã vinh dự góp mặt trong danh sách 126 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia từ đầu năm 2025. Dù vậy, đi kèm với sản lượng lớn là khối lượng khổng lồ cành tỉa và vỏ quả sau chế biến chưa được khai thác. Vào cao điểm thu hoạch, nhu cầu sấy lên tới 80 tấn mỗi ngày tiêu tốn nguồn ngân sách không nhỏ cho chất đốt, trong khi phụ phẩm sinh khối lại bị lãng phí, thậm chí phát sinh khí mê-tan nếu để phân hủy tự nhiên.
Để hóa giải nghịch lý này, đơn vị đã bắt tay cùng Liên minh HTX tỉnh và tổ chức tư vấn INTRACO triển khai hệ thống khí hóa sinh khối. Thay vì xem vỏ quả và cành khô là rác thải, hệ thống đưa nguyên liệu đã qua xử lý độ ẩm vào nhiệt phân nhằm tạo ra nguồn nhiệt sạch. Điểm ưu việt của phương pháp truyền nhiệt gián tiếp là hạt cà phê không bị ám khói bụi, từ đó bảo toàn được chất lượng và hương vị đặc trưng của dòng Arabica Khe Sanh trứ danh.
Một mắt xích quan trọng khác của vòng tuần hoàn này là quá trình nhiệt phân không đốt cháy phụ phẩm hoàn toàn mà giúp thu hồi 20 - 25% lượng carbon rắn (biochar). Hàng năm, khoảng 110 - 300 tấn biochar thu được đang được HTX thử nghiệm làm 3 công thức phân bón trả lại cho vùng trồng. Vật liệu sinh học này đóng vai trò như một màng lọc tự nhiên giúp đất ngậm nước, giữ dinh dưỡng, cải tạo kết cấu thổ nhưỡng – một giải pháp vô cùng thiết thực để chống chịu với điều kiện thời tiết khô hạn khắc nghiệt tại địa phương.
Bà Đinh Thị Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh đánh giá, giá trị cốt lõi của sáng kiến không chỉ nằm ở sản phẩm biochar mà ở tư duy chuyển đổi: biến chất thải thành tài nguyên và lấy sức ép giảm phát thải làm động lực tối ưu hóa lợi nhuận. Trong bối cảnh truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh đang định hình lại thị trường, mô hình khép kín tại Khe Sanh là minh chứng rõ nét cho thấy kinh tế tuần hoàn có thể bắt đầu từ những điều dung dị nhất. Cách làm này hoàn toàn có thể mở rộng nghiên cứu, áp dụng cho các vùng chuyên canh có lượng phụ phẩm lớn khác như lúa, hồ tiêu, sắn hay cao su.
