Ba tháng kể từ khi cuộc chiến với Iran nổ ra - kịch bản xung đột mà trước đó ít chuyên gia nghĩ tới - eo biển Hormuz rơi vào trạng thái tê liệt. Theo dữ liệu từ ngân hàng JPMorgan, lưu lượng giao thông nhìn thấy được qua eo biển hiện rất thưa thớt, ước tính chỉ còn khoảng 15% so với mức trước chiến tranh.

Thế nhưng, một trong những bí ẩn lớn nhất của nền kinh tế toàn cầu lúc này là giá dầu giao sau không hề tăng vọt đến mức nguy hiểm như các dự báo. Hiện ở mức trên 90 USD/thùng, giá dầu dù cao hơn mức 70 USD trước chiến tranh, nhưng vẫn nằm an toàn dưới mức đỉnh 114 USD gần đây.

Điều gì đang giúp hệ thống năng lượng toàn cầu hấp thụ cú sốc lịch sử này? 

Những 'chuyến tàu ma' tắt định vị

Một giả thuyết được các chuyên gia chia sẻ với báo chí là một lượng dầu thô lớn bất ngờ đang thoát khỏi lệnh phong tỏa kép tại eo biển Hormuz. Để né tránh sự phát hiện, các tàu chở dầu thuộc "dòng chảy ngầm" này đã chủ động tắt thiết bị định vị khi đi qua vùng nước tối.

JPMorgan ước tính các dòng chảy ngầm này đạt khoảng 2,1 triệu thùng/ngày trong hai tuần cuối của tháng 5. Đây là một tỷ trọng đáng kể nếu so với lưu lượng 15,6 triệu thùng/ngày qua eo biển này trước thời kỳ chiến sự.

"Bất chấp lệnh phong tỏa hải quân và sự sụt giảm nghiêm trọng của giao thông thương mại, khối lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ quá cảnh qua eo biển vẫn lớn đến mức đáng ngạc nhiên", bà Natasha Kaneva, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại JPMorgan, nhận định trong một báo cáo gửi khách hàng.

Ông Bob McNally, Sáng lập kiêm Chủ tịch Tập đoàn Năng lượng Rapidan, đồng tình rằng lượng dầu "rò rỉ" này đã trì hoãn và giảm nhẹ cuộc khủng hoảng. "Chúng tôi từng giả định lưu lượng qua Hormuz chỉ còn 0% đến 10% mức trước chiến tranh, nhưng thực tế có thể cao hơn nhờ lượng rò rỉ này. Nó không đủ để ngăn chặn việc các kho dự trữ bị rút cạn mạnh mẽ, nhưng đã giảm bớt phần nào áp lực", ông McNally phân tích.

Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu và các tuyến đường thay thế

Tuy nhiên, các dòng chảy ngầm không phải là yếu tố duy nhất giữ cho thị trường bình tĩnh.

Theo Piper Sandler, khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày đã rời Vịnh Ba Tư bằng các phương thức khác. Phần lớn trong số đó được vận chuyển qua Đường ống Đông-Tây, kết nối các mỏ dầu của Ả Rập Xê Út đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ.

Đặc biệt, một yếu tố quan trọng hơn cả là Trung Quốc - một trong những quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới - đã cắt giảm mạnh lượng nhập khẩu dầu thô. Thay vào đó, quốc gia này chuyển sang khai thác nguồn kho dự trữ khổng lồ của mình, giúp hạ nhiệt đáng kể tình trạng thắt chặt nguồn cung toàn cầu.

Bên cạnh đó, bà Kaneva từ JPMorgan bổ sung thêm các yếu tố cộng hưởng khác bao gồm việc sụt giảm nhu cầu tiêu thụ sâu hơn mức được nhận biết và lượng hàng tồn kho thực tế lớn hơn số liệu được báo cáo.

"Tất cả các điều chỉnh này giải thích vì sao mức giá gần 100 USD không đồng nghĩa với việc sự gián đoạn nguồn cung là nhỏ. Ngược lại, nó cho thấy thị trường đã tìm ra những cách thức - dù rất tốn kém - để hấp thụ cú sốc", bà Kaneva cho biết.

Cảnh báo về một mùa hè áp lực

Dù các giải pháp tình thế đang giúp thị trường tạm thời bình ổn, nhiều chuyên gia kỳ cựu ngành dầu mỏ lo ngại thế giới đang đánh giá thấp tác động thực tế của cuộc chiến.

Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, các kho dự trữ dầu thương mại đã sụt giảm nghiêm trọng. Tại Mỹ, Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược đang lao dốc nhanh chóng về mức thấp nhất kể từ đầu những năm 1980.

"Mọi thứ sẽ trở nên tồi tệ hơn", ông Jan Stuart của Piper Sandler thẳng thắn cảnh báo.

Chuyên gia này dự báo giá dầu Brent sẽ đạt mức trung bình 130 USD/thùng vào tháng 7 và tháng 8 tới. Nếu dự báo này chính xác, giá xăng tại Mỹ sẽ vọt lên trên 5 USD/gallon trong mùa hè này, tăng mạnh so với mức khoảng 4,20 USD hiện tại.

Theo ông Stuart, giá dầu cần phải tăng nhanh để thúc đẩy các đợt xả kho khẩn cấp tiếp theo, đồng thời khuyến khích thế giới tiêu thụ tiết kiệm hơn. "Bạn cần phải thuyết phục mọi người giảm tiêu thụ. Việc đó sẽ dễ dàng hơn nhiều khi giá ở mức cao", ông kết luận.