Ngày 22/1/2019, Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong việc xác lập định hướng chiến lược, huy động sự tham gia của toàn hệ thống chính trị đối với lĩnh vực ngày càng có vai trò lớn trong nền kinh tế thị trường.

Để cụ thể hóa Chỉ thị, ngày 26/5/2020, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP về chương trình hành động, tạo cơ sở để triển khai đồng bộ các nhiệm vụ từ hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý đến tuyên truyền, phổ biến kiến thức và hỗ trợ người tiêu dùng.

Theo ông Cao Xuân Thao, Trưởng ban Công tác xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chỉ thị số 30 đặt ra hệ thống nhiệm vụ tương đối toàn diện, trong đó tập trung vào nâng cao trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên, hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao năng lực thực thi của cơ quan nhà nước và đẩy mạnh công tác tuyên truyền.

Những nhiệm vụ này từng bước được cụ thể hóa trong thực tiễn, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Một trong những kết quả nổi bật sau 5 năm thực hiện Chỉ thị số 30 là khuôn khổ pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được hoàn thiện theo hướng toàn diện hơn.

Ngày 20/6/2023, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng với tỷ lệ tán thành cao. Luật mới được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa chủ trương của Đảng, đồng thời đáp ứng những yêu cầu mới phát sinh từ quá trình phát triển của nền kinh tế số, thương mại điện tử và sự thay đổi nhanh chóng trong hành vi tiêu dùng.

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương, luật đã bao quát các đối tượng tham gia vào công tác bảo vệ người tiêu dùng, làm rõ các quyền cơ bản của người tiêu dùng theo hướng phù hợp với các nguyên tắc của Liên hợp quốc.

Đáng chú ý, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh cũng được quy định rõ hơn. Cùng với đó là vai trò của cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương, đặc biệt tăng cường quyền và trách nhiệm của cấp cơ sở để người tiêu dùng có thể tiếp cận các cơ chế bảo vệ quyền lợi thuận lợi hơn.

Việc hoàn thiện pháp luật không chỉ nhằm xử lý tranh chấp sau khi phát sinh mà còn hướng tới phòng ngừa rủi ro, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và tạo dựng môi trường kinh doanh công bằng. Trong nền kinh tế thị trường, quyền lợi người tiêu dùng gắn trực tiếp với uy tín doanh nghiệp và chất lượng cạnh tranh. Khi người mua có thêm công cụ bảo vệ mình, doanh nghiệp cũng chịu sức ép lớn hơn trong việc minh bạch thông tin, bảo đảm chất lượng và tuân thủ quy định.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Bộ Công Thương và các địa phương đã đẩy mạnh xây dựng, triển khai các kế hoạch thực hiện Chỉ thị số 30. Tại các địa phương, tỉnh ủy, thành ủy và UBND các cấp đã ban hành kế hoạch triển khai công tác bảo vệ người tiêu dùng, trong đó có các chương trình giai đoạn 2021 - 2025 và hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam 15/3 hằng năm.

Việc duy trì sự kiện này trên phạm vi cả nước góp phần đưa nội dung bảo vệ người tiêu dùng đến gần hơn với doanh nghiệp và người dân, đồng thời tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cùng nâng cao trách nhiệm trên thị trường.

Bộ Công Thương cũng đa dạng hóa hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trong đó triển khai Đề án tăng cường tuyên truyền, giáo dục và phổ biến pháp luật cho người tiêu dùng yếu thế giai đoạn 2021 - 2025. Song song với đó, Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2023 - 2030 được triển khai với mục tiêu thúc đẩy các mô hình sản xuất, phân phối và tiêu dùng theo hướng hiệu quả tài nguyên, thân thiện môi trường và bền vững hơn.

Một điểm đáng chú ý là ứng dụng công nghệ ngày càng được coi trọng trong công tác bảo vệ người tiêu dùng. Bộ Công Thương đã xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời mở rộng hoạt động của Tổng đài tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng miễn phí 1800.6838.

Hệ thống này được kết nối với 522 đầu mối tại các địa phương trên toàn quốc, tạo thêm kênh tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng. Riêng năm 2025, Tổng đài 1800.6838 tiếp nhận 14.868 cuộc gọi, trong đó 9.513 cuộc được tổng đài viên trực tiếp xử lý. Cùng thời gian, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp nhận 896 đơn, thư phản ánh, yêu cầu và kiến nghị của người tiêu dùng.

Những con số này cho thấy nhu cầu tiếp cận thông tin, tư vấn và hỗ trợ của người tiêu dùng vẫn rất lớn, đồng thời phản ánh vai trò ngày càng rõ của các thiết chế bảo vệ quyền lợi người mua trong nền kinh tế hiện đại. Trong bối cảnh thương mại điện tử, kinh tế số và hội nhập quốc tế phát triển nhanh, các vấn đề liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng ngày càng vượt ra ngoài phạm vi của một thị trường hay một quốc gia.

Việt Nam đang tích cực tham gia các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế về bảo vệ người tiêu dùng, trong đó có các hoạt động của Ủy ban Bảo vệ người tiêu dùng ASEAN và Mạng lưới thực thi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng quốc tế. Sự tham gia này không chỉ giúp Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực thực thi mà còn tạo điều kiện phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh trong các giao dịch xuyên biên giới.

Qua 5 năm thực hiện Chỉ thị số 30, công tác bảo vệ người tiêu dùng đã có sự chuyển biến trên nhiều phương diện. Từ việc hoàn thiện pháp luật, kiện toàn tổ chức đến tuyên truyền, hỗ trợ và ứng dụng công nghệ, trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng đang dần được đưa vào hoạt động thường xuyên của các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong một thị trường ngày càng đa dạng, đặc biệt với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh mới, yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng cũng ngày càng cao. Người tiêu dùng cần được trang bị kiến thức và công cụ để tự bảo vệ quyền lợi, trong khi doanh nghiệp phải coi tuân thủ pháp luật, minh bạch thông tin và bảo đảm chất lượng là một phần của năng lực cạnh tranh.

Từ nền tảng Chỉ thị số 30, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vì vậy không còn chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước mà đang trở thành trách nhiệm chung của toàn thị trường. Khi quyền lợi người tiêu dùng được bảo đảm tốt hơn, niềm tin thị trường được củng cố, môi trường kinh doanh minh bạch hơn và sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng có thêm nền tảng để phát triển bền vững.