Trước áp lực ngày càng lớn đối với an ninh năng lượng, các quốc gia ASEAN đã tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN (AMEM) đặc biệt vào cuối tháng 4/2026 vừa qua, theo hình thức trực tuyến, dưới sự chủ trì của Sharon S. Grain – Bộ trưởng Năng lượng Philippines, nước Chủ tịch ASEAN năm 2026.

Hội nghị có sự tham dự của Bộ trưởng Năng lượng các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, Trung tâm Năng lượng ASEAN, Hội đồng Dầu khí ASEAN, Cơ quan Năng lượng Quốc tế cùng các cơ quan liên quan. Đoàn Việt Nam tham dự gồm đại diện Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao.

Tại hội nghị, các Bộ trưởng tập trung đánh giá tác động từ những diễn biến mới tại Trung Đông đối với thị trường năng lượng khu vực. Trong bối cảnh ASEAN vẫn là khu vực nhập khẩu ròng năng lượng, các quốc gia thành viên được nhận định dễ bị tổn thương trước biến động nguồn cung dầu khí, giá năng lượng và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là yêu cầu duy trì dòng chảy năng lượng thông suốt, bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải và tự do lưu thông tại các tuyến vận tải chiến lược, phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.

Các tổ chức quốc tế và khu vực như Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung tâm Năng lượng ASEAN và Hội đồng Dầu khí ASEAN đã cập nhật các kịch bản rủi ro, cảnh báo nguy cơ gián đoạn nguồn cung và đề xuất tăng cường cơ chế cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó trong nội khối.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế ASEAN chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động năng lượng toàn cầu, các Bộ trưởng khẳng định trách nhiệm chung trong việc bảo đảm an ninh năng lượng khu vực thông qua tăng cường hợp tác và điều phối chính sách.

Đáng chú ý, các nước nhấn mạnh vai trò của Hiệp định khung ASEAN về An ninh Dầu mỏ như một công cụ then chốt nhằm hỗ trợ chia sẻ thông tin, phối hợp ứng phó và hỗ trợ lẫn nhau khi xảy ra gián đoạn nguồn cung.

Bên cạnh đó, ASEAN tiếp tục khẳng định định hướng hợp tác năng lượng mở, dựa trên luật lệ và tăng cường kết nối với các đối tác quốc tế. Các cơ quan chuyên môn được giao nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến thị trường, nâng cao năng lực dự báo và chuẩn bị các kịch bản ứng phó linh hoạt.

Về dài hạn, hội nghị nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải nâng cao tự chủ năng lượng thông qua triển khai Kế hoạch hành động hợp tác năng lượng ASEAN giai đoạn 2026–2030. Trọng tâm bao gồm đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy thương mại năng lượng nội khối, tăng cường kết nối hạ tầng và phát triển các nguồn năng lượng mới.

Các sáng kiến như Lưới điện ASEAN và Đường ống dẫn khí ASEAN tiếp tục được coi là nền tảng quan trọng để nâng cao khả năng liên kết và chia sẻ nguồn lực trong khu vực. Đồng thời, việc thúc đẩy năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học và phương tiện điện hóa cũng được xác định là hướng đi chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Kết thúc hội nghị, các Bộ trưởng đã thông qua Tuyên bố chung, tái khẳng định cam kết của ASEAN trong việc duy trì ổn định thị trường năng lượng khu vực, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu trước các biến động từ bên ngoài, hướng tới một hệ thống năng lượng bền vững và tự cường hơn.