Đại Phục Hưng (Grand Ethiopian Renaissance Dam - GERD) là dự án thủy điện lớn nhất châu Phi và được xây dựng trên sông Blue Nile, thuộc vùng Benishangul-Gumuz của Ethiopia. 

Dự án này do Tập đoàn Điện lực Ethiopia (EEP) triển khai, với các hạng mục xây dựng chính do Webuild Group (trước đây là Salini Impregilo) đảm nhiệm. Mục tiêu của công trình là gia tăng sản lượng điện, giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – công nghiệp dài hạn.

Khởi công từ năm 2011, sau hơn một thập kỷ thi công, Ethiopia chính thức khánh thành con đập vào ngày 9/9/2025. Trước đó, các tổ máy phát điện đã được đưa vào vận hành từng phần từ năm 2022.

Được thiết kế theo dạng đập trọng lực bê tông đầm lăn, GERD có chiều dài khoảng 1.800 m và cao khoảng 170 m, đi kèm một đập phụ dài khoảng 5 km. Hồ chứa hình thành phía sau đập có dung tích khoảng 74 tỷ m3 - lớn gấp gần 8 lần so với hồ chứa của Đập thủy điện Hòa Bình (khoảng 9,45 tỷ m3)

Hệ thống phát điện gồm hai nhà máy đặt ở hai bờ sông, với tổng cộng 13 tuabin Francis, đạt công suất lắp đặt khoảng 5.150 MW. Sản lượng điện dự kiến đạt khoảng 15.700 GWh mỗi năm trong điều kiện thủy văn bình thường.

Quá trình xây dựng được đánh giá là một thách thức lớn về kỹ thuật và hậu cần. Theo Webuild, tại thời điểm cao nhất có khoảng 10.000 công nhân làm việc trực tiếp tại công trường, và tổng cộng khoảng 25.000 người tham gia trong toàn bộ vòng đời dự án. Để phục vụ lực lượng này, hàng loạt hạ tầng đã được xây dựng, bao gồm đường nội bộ, khu nhà ở, cầu qua sông, sân bay nhỏ và các cơ sở y tế.

Một trong những thách thức lớn nhất là việc kiểm soát dòng chảy của sông Blue Nile – con sông có lưu lượng biến động mạnh theo mùa. Các hạng mục chuyển dòng như đường hầm, đập tạm và hệ thống kiểm soát lũ đã được triển khai để đảm bảo an toàn thi công.

Đáng chú ý, dự án được tài trợ chủ yếu bằng nguồn vốn trong nước, thông qua trái phiếu Chính phủ và đóng góp của người dân Ethiopia, nhằm giữ quyền kiểm soát chiến lược mà không phụ thuộc vào nguồn tài chính bên ngoài. Tổng vốn đầu tư dự án vào khoảng 5 tỷ USD - tương đương 130.000 tỷ đồng. 

Việc vận hành các tổ máy được triển khai theo từng giai đoạn. Tổ máy đầu tiên đi vào hoạt động từ tháng 2/2022 với công suất khoảng 375 MW, các tổ máy tiếp theo lần lượt được đưa vào sử dụng trong giai đoạn 2022–2024. Đến khi khánh thành, toàn bộ công suất thiết kế 5.150 MW đã sẵn sàng vận hành.

GERD được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn cho ngành điện Ethiopia. Trước đây, tình trạng thiếu điện và cắt điện luân phiên diễn ra phổ biến do công suất phát không đáp ứng nhu cầu. Khi đi vào vận hành đầy đủ, con đập sẽ giúp ổn định hệ thống điện, mở rộng lưới điện và thúc đẩy phát triển công nghiệp.

Ngoài ra, Ethiopia cũng có kế hoạch xuất khẩu điện sang các quốc gia trong khu vực như Sudan, Kenya, Djibouti và Tanzania, qua đó tạo nguồn thu ngoại tệ và tăng cường hợp tác năng lượng khu vực. Về mặt môi trường, dự án được kỳ vọng góp phần giảm phát thải khoảng 1,3 triệu tấn CO2 mỗi năm nhờ thay thế các nguồn điện từ nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, việc hình thành hồ chứa lớn cũng đặt ra các thách thức về bồi lắng, biến đổi hệ sinh thái và chất lượng nước, đòi hỏi công tác giám sát lâu dài.