Vừa qua, lãnh đạo TP. Huế đã thống nhất chủ trương lập báo cáo dự án chống xuống cấp Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung theo kiến nghị của Sở Văn hóa và Thể thao.

Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế đã giao Bảo tàng Mỹ thuật Huế phối hợp với đơn vị tư vấn xây dựng phương án, dự trù kinh phí tu bổ. 

Trước đó, Sở lấy ý kiến của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế và Sở Xây dựng, qua đó thống nhất sự cần thiết triển khai dự án nhằm kịp thời bảo tồn công trình có giá trị lịch sử, văn hóa gắn với thân thế và cuộc đời Hoàng Thái hậu Từ Cung.

Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung tọa lạc tại số 145 đường Phan Đình Phùng, phường Thuận Hóa, TP. Huế. Đây là nơi bà Từ Cung sống những năm tháng cuối đời.

Công trình gồm 2 tầng, được xây dựng theo kiến trúc Pháp. Sau khi trải qua nhiều đời chủ, năm 1955, bà Từ Cung đã dùng tiền riêng mua lại ngôi nhà và chuyển về đây sinh sống, sau khi cung An Định bị chính quyền Ngô Đình Diệm tịch thu.

Trước khi qua đời vào năm 1980, bà Từ Cung để lại di nguyện giao ngôi nhà cho chính quyền địa phương quản lý, gìn giữ và bảo tồn. Cùng năm, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tiếp nhận công trình, trưng bày một số hiện vật nhằm giới thiệu về ngôi nhà gắn với những năm tháng cuối đời của vị Hoàng Thái hậu cuối cùng triều Nguyễn.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung gần như bị bỏ hoang và ngày càng xuống cấp. Tòa nhà chính thường xuyên đóng kín cửa, nhiều hạng mục hư hỏng sau thời gian dài không được tu sửa.

Bên trong công trình, đồ nội thất đã bong tróc, xuống cấp, nhiều căn phòng bị tróc sơn, tường rêu phong và hư hại. Một số tác phẩm nghệ thuật vẫn được lưu giữ trong nhà, song không gian xung quanh thiếu sự chăm sóc, cây cỏ mọc um tùm trong khuôn viên.

Những dấu hiệu xuống cấp của công trình từng khiến nhiều người quan tâm đến di sản Huế tiếc nuối. Đáng chú ý, cùng nằm trên trục đường Phan Đình Phùng và từng thuộc sự quản lý của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, trong khi cung An Định là điểm tham quan thu hút đông du khách, Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung lại gần như bị bỏ hoang trong nhiều năm.

Cuối năm 2025, Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung được bàn giao cho Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế quản lý. Ông Nguyễn Thiên Bình (Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế) cho biết đơn vị đã giao công trình cho Bảo tàng Mỹ thuật Huế quản lý và dự kiến sử dụng nơi đây làm cơ sở thứ 3 của bảo tàng.

Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung (1890-1980) tên thật là Hoàng Thị Cúc, quê làng Mỹ Lợi, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế). Bà được tuyển vào cung để phục vụ các bà vợ của vua Đồng Khánh, sau đó trở thành phi thiếp của vua Khải Định.

Sau khi Thái tử Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy lên ngôi (lấy niên hiệu Bảo Đại), ông đã tôn phong mẹ mình làm Đoan Huy Hoàng Thái hậu. Năm 1945, vua Bảo Đại thoái vị, đánh dấu sự chấm dứt của triều Nguyễn. Vì vậy, bà Từ Cung trở thành vị Hoàng Thái hậu cuối cùng của chế độ quân chủ ở Việt Nam.

Bà Từ Cung được đánh giá là người có nhiều đóng góp trong việc duy trì, phục hồi các di sản văn hóa như Thái Miếu và Hưng Miếu, đồng thời góp phần gìn giữ nghệ thuật ca múa cung đình triều Nguyễn.