Vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam

Trong lịch sử Việt Nam, Lý Bí là vị hoàng đế nhận được nhiều sự quan tâm, bởi ông là người đầu tiên xưng đế, mở ra thời kỳ độc lập, tự chủ của dân tộc sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc. 

Theo Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Lý Bí sinh năm 503, tại thôn Cổ Pháp, châu Giã Năng, thuộc Thái Nguyên ngày nay.

Từ nhỏ, ông đã bộc lộ tư chất khác người. Tuy nhiên, năm 7 tuổi, ông mồ côi cả cha lẫn mẹ nên được gửi đến chùa Hương Ấp tu học. Tại đây, ông được Pháp Tổ Thiền sư dạy dỗ. Đến năm 13 tuổi, Lý Bí được đưa đến tu hành tại chùa Bảo Phúc thôn Giang Xá, xã Lưu Xá, huyện Đan Phượng, phủ Quốc Oai, nay thuộc Hoài Đức, Hà Nội.

Lý Bí không ngừng rèn luyện, trở thành người văn võ song toàn. Nhờ thế, ông được nhiều người tin tưởng, tôn lên làm thủ lĩnh một vùng.

Có thời ông từng làm quan cho nhà Lương. Bất bình với quan lại đô hộ, tàn ác bóc lột dân chúng, ông từ bỏ chốn quan trường, về quê chiêu binh, khởi nghĩa chống lại quan, quân đô hộ nhà Lương tại Giao Châu.

Cuối năm 541, Lý Bí lãnh đạo quân khởi nghĩa chống nhà Lương. Được lòng dân chúng, lực lượng của Lý Bí ngày càng lớn mạnh. Quân của ông quy tụ nhiều người có tài như tù trưởng ở Chu Diên (Hải Dương) là Triệu Túc cùng con là Triệu Quang Phục; võ tướng Phạm Tu, Trịnh Đô, Lý Công Tuấn...

Nhờ sự ủng hộ của nhân dân và sự chỉ huy tài tình, nghĩa quân của Lý Bí đã đánh đuổi quân Lương về nước, giải phóng Giao Châu. Tháng Giêng năm 544, Lý Bí lên ngôi, tự xưng Lý Nam Đế, đặt niên hiệu là Thiên Đức. Ông đặt tên nước là Vạn Xuân, đóng đô ở Ô Diên (nay là Đan Phượng, Hà Nội).

Lý Bí cho dựng điện Vạn Thọ làm nơi triều hội, thành lập triều đình với hai ban văn, võ. Lấy Triệu Túc làm thái phó, Tinh Thiều đứng đầu ban văn, Phạm Tu đứng đầu ban võ.

Ngày 20/3/548 (tức ngày 13/4 Dương lịch), Lý Nam Đế băng hà, hưởng thọ 46 tuổi. Thi hài của ông được an táng tại động Khuất Lão.

Nơi thờ tự Lý Nam Đế

Tọa lạc tại phường Vạn Xuân, tỉnh Thái Nguyên, Đền Mục là một di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, mang đậm giá trị tâm linh của địa phương. Không chỉ gây ấn tượng bởi vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm, Đền Mục còn gắn liền với Lý Nam Đế. Đây là nơi thờ tự để nhân dân bày tỏ lòng biết ơn, tưởng nhớ công lao to lớn của ông đối với dân tộc.

Ngôi đền được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, cổng tam quan, sân rộng cùng những hạng mục chính là tiền tế, trung từ, hậu cung. Hệ thống vì kèo, cột gỗ, hoành phi, câu đối được chạm khắc tinh xảo cho thấy trình độ nghệ thuật điêu luyện của các nghệ nhân xưa. Những hoa văn này cũng phần nào phản ánh đời sống tín ngưỡng đặc trưng của người Việt.

Bên trong đền còn bảo tồn nhiều hiện vật quý giá như sắc phong, thần tích, câu đối cổ… Đây là những tư liệu có ý nghĩa lớn, giúp người dân và du khách hiểu rõ hơn về thân thế, sự nghiệp, cuộc đời của Lý Nam Đế cũng như quá trình hình thành và phát triển của di tích. Trải qua hàng trăm năm tồn tại, di tích vẫn lưu giữ được dáng vẻ cổ kính vốn có.

Không dừng lại ở giá trị lịch sử và kiến trúc, ngôi đền còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư trong vùng. Mỗi năm, đặc biệt vào dịp lễ tưởng niệm Hoàng đế Lý Nam Đế, đông đảo người dân và du khách thập phương lại về đây dâng hương, tham gia các nghi lễ truyền thống. Những hoạt động tế lễ trang nghiêm, mang đậm bản sắc văn hóa dân gian không chỉ góp phần bảo tồn phong tục mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

Đền Mục không tồn tại đơn lẻ mà nằm trong quần thể di tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Lý Nam Đế, bao gồm chùa Hương Ấp, chùa Mãn Tăng và nhiều địa danh lịch sử khác như Cổ Pháp, cánh đồng Tráng, bãi Quần Ngựa, đồi Cao Vương…

Với những giá trị nổi bật về văn hóa, lịch sử, năm 2014, Di tích lịch sử chùa Hương Ấp và Đền Mục đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Lịch sử Quốc gia.

Tháng 5/2020, dự án tu bổ, tôn tạo di tích Đền Mục được khởi công, đến tháng 11/2024 hoàn thành. Công trình được thực hiện trên diện tích khoảng 7.500m2, tổng kinh phí hơn 70 tỷ đồng từ nhiều nguồn vốn hợp pháp, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên làm chủ đầu tư. Các hạng mục được xây dựng và nâng cấp gồm nghi môn, cột cờ, đền Mẫu, tháp chuông - tháp trống, lầu Cô - lầu Cậu cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Đền Mục không chỉ là một công trình kiến trúc tín ngưỡng mà còn là biểu tượng gắn liền với một giai đoạn lịch sử Việt Nam. Vì thế, địa phương chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị của di tích nhằm nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, nâng cao ý thức trách nhiệm đối với lịch sử dân tộc qua từng thế hệ.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Vua Lý Nam Đế (503-548) người mở đầu Triều Tiền Lý - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Hoàn thành tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ Lý Nam Đế - Vietnamplus

Đền thờ Lý Nam Đế (Đền Mục) - di tích lịch sử xứng tầm trên quê hương vị vua đầu tiên của dân tộc Việt Nam - Trang thông tin điện tử phường Phổ Yên

Linh thiêng Đền Mục - Nơi thờ tự vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam - Đại đoàn kết