Trí thức tiêu biểu của Hà Nội

Bác sĩ Trần Duy Hưng là một trong những trí thức tiêu biểu của Hà Nội. Ông sinh ngày 16/1/1912 tại làng Hòe Thị, Xuân Phương, Nam Từ Liêm, Hà Nội, trong một gia đình trung lưu. Sinh ra và lớn lên ở vùng đất nổi tiếng "địa linh nhân kiệt", ông sớm coi trọng việc học và lựa chọn ngành y, nối tiếp truyền thống gia đình.

Những năm học y cũng là thời gian Trần Duy Hưng có cơ hội gặp gỡ, kết giao với nhiều trí thức, sau này trở thành tên tuổi lớn như Giáo sư Tôn Thất Tùng, Giáo sư Đặng Văn Ngữ. Không chỉ cùng chung lý tưởng nghề nghiệp, thế hệ trí thức trẻ ấy còn mang trong mình tinh thần yêu nước và khát vọng đóng góp cho vận mệnh dân tộc.

Ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường, Trần Duy Hưng đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước, hưởng ứng những cuộc vận động xã hội hướng tới độc lập, tự do. Ông tham gia phong trào do Mặt trận Việt Minh phát động, trực tiếp tuyên truyền, vận động quần chúng tại nhiều vùng quê.

Với cây đàn violon, ông cùng các đồng chí đến các chợ quê, biểu diễn những ca khúc yêu nước kết hợp tuyên truyền, vận động người dân tham gia các phong trào cách mạng. Âm nhạc khi ấy trở thành phương tiện để ông tiếp cận quần chúng, lan tỏa tinh thần yêu nước và kết nối những người cùng chung lý tưởng.

Năm 1942, sau khi tốt nghiệp Đại học Y với thành tích xuất sắc, ở tuổi 30, Trần Duy Hưng cùng em gái mở một phòng khám tư tại số 6 phố Bông Nhuộm, Hà Nội. Phòng khám nhanh chóng được nhiều người biết đến bởi tài năng, đức độ của người thầy thuốc trẻ.

Ông thường xuyên khám, chữa bệnh miễn phí cho những người không có điều kiện. Với Trần Duy Hưng, nghề y không đơn thuần là công việc mưu sinh mà còn là cách để giúp đỡ cộng đồng và thực hiện trách nhiệm của một trí thức đối với xã hội.

Không chỉ là nơi khám bệnh, phòng khám còn là địa điểm liên lạc bí mật của phong trào cách mạng. Nơi đây từng kết nối với các chiến khu, là chỗ gặp gỡ, che giấu cán bộ Việt Minh và cung cấp thuốc men cho lực lượng hoạt động cách mạng.

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận, Văn Cao, Nguyễn Đình Thi... từng trốn tại đây khi bị mật thám truy lùng. Phòng khám cũng cung cấp thuốc men cho chiến khu theo yêu cầu của Việt Minh.

Được Bác Hồ tin tưởng, giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng

Chỉ ít ngày sau Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ động đến thăm bác sĩ Trần Duy Hưng tại chính phòng khám. Tại đây, Bác Hồ giao cho ông trọng trách Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội. Khi ấy, bác sĩ Trần Duy Hưng mới 33 tuổi.

Được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao nhiệm vụ trong một hoàn cảnh đặc biệt, ông vừa làm việc, vừa tự học hỏi để đáp ứng yêu cầu của một cương vị chưa từng có tiền lệ. 

Từ ngày 30/8/1945 đến khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ ngày 19/12/1946, chính quyền Hà Nội dưới sự điều hành của ông phải giải quyết hàng loạt vấn đề cấp bách. 

Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bắt đầu, bác sĩ Trần Duy Hưng theo Chính phủ lên chiến khu Việt Bắc. Ông lần lượt đảm nhiệm cương vị Thứ trưởng Bộ Nội vụ và Thứ trưởng Bộ Y tế, tiếp tục đóng góp vào công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Sau 9 năm kháng chiến, ngày 10/10/1954, bác sĩ Trần Duy Hưng trở lại Hà Nội trong đoàn quân tiếp quản Thủ đô, trên cương vị Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội. Gần một tháng sau, ngày 4/11/1954, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội. Ông tiếp tục giữ cương vị người đứng đầu chính quyền thành phố cho đến năm 1977. Như vậy, bác sĩ Trần Duy Hưng làm Chủ tịch Hà Nội 2 giai đoạn, tổng cộng khoảng 25 năm, là người giữ chức này lâu nhất lịch sử. 

Trở lại Hà Nội sau chiến tranh, bác sĩ Trần Duy Hưng đứng trước nhiệm vụ không kém phần nặng nề: Khôi phục và xây dựng một Thủ đô mới trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn. Với tầm nhìn dài hạn, ông chú trọng phát triển đồng bộ kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội, từng bước đặt nền móng cho diện mạo Hà Nội hiện đại.

Trong thời gian ông lãnh đạo, Hà Nội triển khai nhiều công trình và không gian đô thị quan trọng như Khu công nghiệp Cao - Xà - Lá, đường Thanh Niên, Công viên Thống Nhất, Công viên Thủ Lệ, Cung Văn hóa Hữu nghị Việt - Xô... 

Từ một bác sĩ trẻ được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao trọng trách ở tuổi 33, đồng chí  Trần Duy Hưng đã gắn phần lớn cuộc đời hoạt động của mình với Hà Nội. Dấu ấn của ông không chỉ nằm ở những năm đầu xây dựng chính quyền sau Cách mạng Tháng Tám mà còn ở chặng đường dài khôi phục, kiến thiết và từng bước định hình diện mạo Thủ đô trong những năm sau hòa bình.

Nói về bác sĩ Trần Duy Hưng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết: “Một con người của nhân dân, vì nhân dân; là một trí thức để lại tấm gương sáng cho các thế hệ trí thức cả hôm nay và mai sau học tập, noi theo”.

Bác sĩ Trần Duy Hưng qua đời vào đầu mùa thu năm 1988. Ghi nhớ công lao to lớn của ông, hơn một thập kỷ sau, Hà Nội dùng tên ông đặt cho một tuyến đường mới. Theo đó, từ tháng 1/1999, tuyến đường Trần Duy Hưng chính thức hiện diện trên bản đồ Thủ đô, như một sự tri ân đối với người từng có 25 năm gắn bó với cương vị lãnh đạo Hà Nội. Tuyến đường dài khoảng 1,6km, nối từ khu vực nút giao Nguyễn Chí Thanh - Đường Láng đến nút giao Phạm Hùng - Khuất Duy Tiến. 

Ngày nay, con đường mang tên vị bác sĩ - Chủ tịch đầu tiên của Hà Nội sau Cách mạng Tháng Tám trở thành một trong những tuyến giao thông quan trọng của khu vực phía Tây Thủ đô.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Bác sĩ Trần Duy Hưng- vị Chủ tịch đầu tiên của TP Hà Nội - Báo Chính phủ

Thông tin về Bác sĩ Trần Duy Hưng - Chuyên trang Nhân vật - Sự kiện của Thông tấn xã Việt Nam.