Ép tăng ca có thể bị phạt tới 50 triệu đồng

Theo Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ là khoảng thời gian người lao động làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo quy định của pháp luật, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động. Điều kiện quan trọng là việc làm thêm phải có sự đồng ý của người lao động. Doanh nghiệp không thể mặc nhiên coi việc tăng ca là nghĩa vụ bắt buộc trong mọi trường hợp.

Bên cạnh yêu cầu về sự đồng thuận, pháp luật cũng giới hạn số giờ làm thêm. Thời gian làm thêm trong ngày không được quá 50% số giờ làm việc bình thường. Nếu doanh nghiệp áp dụng thời giờ làm việc bình thường theo tuần, tổng thời gian làm việc bình thường và làm thêm không được quá 12 giờ trong một ngày và 40 giờ trong một tháng. Tổng số giờ làm thêm thông thường không quá 200 giờ trong một năm.

Quy định xử phạt được nêu tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Theo Điều 24 của nghị định, người sử dụng lao động có hành vi huy động người lao động làm thêm giờ mà không được sự đồng ý của người lao động, trừ trường hợp đặc biệt theo Điều 108 Bộ luật Lao động, có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng. Mức phạt này cũng áp dụng đối với hành vi tổ chức thời giờ làm việc bình thường vượt quá giới hạn pháp luật.

Theo quy định về mức phạt đối với tổ chức, doanh nghiệp, mức phạt bằng 2 lần mức áp dụng đối với cá nhân. Vì vậy, nếu vi phạm thuộc trường hợp này, doanh nghiệp có thể bị phạt tối đa 50 triệu đồng.

Đáng chú ý, đây không phải là mức phạt duy nhất liên quan đến thời giờ làm việc. Doanh nghiệp huy động người lao động làm thêm vượt quá số giờ pháp luật cho phép còn có thể bị xử phạt theo số lượng người lao động bị ảnh hưởng. Mức phạt đối với người sử dụng lao động là từ 5 đến 10 triệu đồng nếu vi phạm với 1-10 người, tăng dần theo số người lao động và có thể lên tới 75 triệu đồng đối với trường hợp vi phạm từ 301 người trở lên; mức áp dụng cho tổ chức được tính gấp đôi.

Có trường hợp được làm thêm đến 300 giờ mỗi năm

Pháp luật cho phép doanh nghiệp tổ chức làm thêm tối đa 300 giờ/năm trong một số trường hợp nhất định. Quy định này áp dụng với một số ngành, nghề như dệt may, da giày, điện tử, chế biến nông, lâm, thủy sản; sản xuất, cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu, cấp thoát nước.

Ngoài ra, giới hạn 300 giờ có thể áp dụng khi doanh nghiệp cần giải quyết công việc đòi hỏi lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao nhưng thị trường lao động chưa đáp ứng đầy đủ, kịp thời; hoặc xử lý những công việc cấp bách, không thể trì hoãn do tính chất thời vụ, nguyên liệu, sản phẩm hay các yếu tố khách quan như thiên tai, hỏa hoạn, thiếu điện, thiếu nguyên liệu, sự cố kỹ thuật.

Trong trường hợp tổ chức làm thêm trên 200 đến 300 giờ/năm, người sử dụng lao động phải thực hiện nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Ngoại lệ trong tình huống đặc biệt

Pháp luật không cấm tuyệt đối việc yêu cầu người lao động làm thêm. Điều 108 Bộ luật Lao động 2019 quy định một số trường hợp đặc biệt, trong đó người sử dụng lao động có quyền yêu cầu làm thêm vào bất kỳ ngày nào và người lao động không được từ chối.

Các trường hợp này gồm thực hiện lệnh động viên, huy động nhằm bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh; hoặc thực hiện công việc nhằm bảo vệ tính mạng con người, tài sản trong phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm và thảm họa. Tuy nhiên, ngoại lệ không áp dụng nếu công việc có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe của người lao động theo quy định về an toàn, vệ sinh lao động.

Như vậy, về nguyên tắc, tăng ca là vấn đề phải có sự thỏa thuận và nằm trong giới hạn thời gian luật định. Việc doanh nghiệp tự ý huy động người lao động làm thêm, hoặc tổ chức tăng ca vượt giới hạn, có thể dẫn đến các chế tài hành chính đáng kể.