Nâng tầm thương hiệu từ vùng nguyên liệu di sản

Theo Báo Nhân Dân, Thái Nguyên hiện giữ ngôi vương trong ngành chè Việt Nam với các chỉ số ấn tượng: diện tích hơn 24.000ha, sản lượng búp tươi đạt khoảng 280.000 tấn/năm (chiếm hơn 24% sản lượng cả nước). Giữa vùng núi rừng Việt Bắc, cây chè đã bám rễ sâu vào đời sống kinh tế - xã hội, hình thành nên vùng "Ngũ đại danh trà" trứ danh gồm Tân Cương, Trại Cài, La Bằng, Khe Cốc và Bằng Phúc. Bình quân mỗi héc-ta chè hiện mang lại thu nhập khoảng 400 triệu đồng/năm, đóng góp tổng giá trị hơn 13.000 tỷ đồng mỗi năm cho kinh tế tỉnh.

Không chỉ mạnh về sản lượng, Thái Nguyên còn sở hữu những di sản quý giá. Điển hình như tại xã Đồng Phúc, nằm ở độ cao hàng nghìn mét, hiện lưu giữ 740 cây chè shan tuyết cổ thụ có tuổi đời từ 65 đến gần 100 năm. Đáng chú ý, quần thể 12 cây chè shan tuyết tại đây vừa được công nhận là Cây di sản Việt Nam vào tháng 12/2025. Ông Triệu Quang Hùng, Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc cho biết, bên cạnh việc bảo tồn chè cổ thụ, địa phương đang phát triển gần 320ha chè shan tuyết thương phẩm. Nhờ sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người dân, các sản phẩm cao cấp như bạch trà, hồng trà đã được chế biến và xuất khẩu sang Mỹ, với giá bán nội địa từ 500 nghìn đồng/kg trở lên.

Tại các vùng chè thấp, câu chuyện làm giàu từ cây chè cũng đang chuyển biến mạnh mẽ theo hướng chuyên nghiệp hóa. Đơn cử như xã Bình Thành với hơn 950ha chè và sản lượng gần 7.700 tấn/năm, đã hình thành chuỗi giá trị OCOP bền vững với 7 tổ hợp tác và 3 hợp tác xã đạt chuẩn VietGAP.

Về mặt thương hiệu, Thái Nguyên đã xây dựng được hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ vững chắc. Chỉ dẫn địa lý "Tân Cương" đã được Liên minh châu Âu (EU) bảo hộ trong khuôn khổ Hiệp định EVFTA, mở đường cho nông sản Việt thâm nhập thị trường khó tính này. Tỉnh cũng sở hữu 10 nhãn hiệu tập thể được cấp văn bằng, trong đó nhãn hiệu "Chè Thái Nguyên" đã được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hệ thống sản phẩm OCOP của tỉnh phát triển mạnh với hơn 200 sản phẩm từ 3 đến 5 sao, trong đó có 3 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia.

“Chìa khóa” công nghệ và chiến lược du lịch văn hóa

Để đạt được mục tiêu tham vọng nâng tổng giá trị sản phẩm lên 25.000 tỷ đồng vào năm 2030 và hướng tới vị thế hàng đầu Đông Nam Á, Thái Nguyên xác định công nghệ và minh bạch thông tin là yếu tố sống còn. Tiến sĩ Bùi Bá Chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, xu hướng thế giới đang chuyển dịch sang các sản phẩm tiện dụng và hàm lượng công nghệ cao. Do đó, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng không chỉ là kỹ thuật mà là nền tảng để bảo vệ thương hiệu và củng cố niềm tin thị trường.

Thực tế tại địa phương, làn sóng ứng dụng công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ. Hợp tác xã Chè Hảo Đạt (xã Tân Cương) là một ví dụ điển hình khi tiên phong cải tiến quy trình chế biến bằng hệ thống ống diệt men. Công nghệ này giúp rút ngắn thời gian sao chè xuống còn 3-5 phút, thay thế sức lao động của 8 chảo thủ công, đồng thời tăng sản lượng gấp 3-5 lần mà vẫn giữ được hương vị và màu sắc đặc trưng của chè.

Tỉnh Thái Nguyên cũng đã ban hành các chính sách hỗ trợ thiết thực với gói đầu tư hơn 500 tỷ đồng. Nguồn vốn này dùng để hỗ trợ 100% chi phí giống mới, phí chứng nhận VietGAP/hữu cơ lần đầu, và 70% chi phí phân bón hữu cơ trong năm đầu. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh lắp đặt trạm thời tiết thông minh iMetos, hệ thống tưới tiết kiệm tự động và hỗ trợ các chủ thể tham gia sàn thương mại điện tử, xúc tiến thương mại quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030, 70% diện tích chè của tỉnh sẽ đạt chuẩn GAP/hữu cơ và được cấp mã số vùng trồng.

Song hành với kinh tế nông nghiệp, Thái Nguyên đang khai thác tối đa tiềm năng du lịch văn hóa trà. Bà Dương Thị Thu Hằng, Bí thư Đảng ủy xã Tân Cương chia sẻ về chiến lược biến mỗi hộ dân thành một "Đại sứ văn hóa Trà", xây dựng các tour trải nghiệm "Một ngày làm người Tân Cương" để đưa nơi đây thành thủ phủ du lịch trà.

Đặc biệt, trong đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030 ban hành tháng 12/2025, tỉnh xác định du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà là trụ cột chính. Ông Vương Quốc Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên nhấn mạnh, việc tổ chức Lễ hội "Thái Nguyên - Hương sắc danh trà" là bước đệm quan trọng để hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO ghi danh văn hóa trà Việt là di sản văn hóa phi vật thể. Đây là cơ hội vàng để Thái Nguyên không chỉ xuất khẩu sản phẩm chè mà còn "xuất khẩu" văn hóa và hình ảnh đất nước ra thế giới.