Trung Quốc bứt tốc, dẫn đầu thị trường xuất khẩu

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản 3 tháng đầu năm đạt 16,69 tỉ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ. Trong đó, Trung Quốc chiếm 22,1% tổng kim ngạch, vượt Mỹ (18,3%) và Nhật Bản (7,1%), trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng tới 37,6% – mức tăng cao nhất trong các thị trường lớn. Động lực tăng trưởng đến từ nhiều nhóm hàng chủ lực, trải rộng từ nông sản, thủy sản đến lâm sản.

Gạo là điểm sáng nổi bật khi giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng gấp 2,5 lần, trong bối cảnh nước này gia tăng nhập khẩu để đảm bảo an ninh lương thực. Cà phê cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi giá trị xuất khẩu sang thị trường này tăng gấp đôi, dù giá xuất khẩu bình quân chung giảm 16,9%.

Ở nhóm rau quả, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm khoảng 54% thị phần. Giá trị xuất khẩu tăng 76,2%, với các mặt hàng chủ lực như sầu riêng, mít và nhiều loại trái cây nhiệt đới.

Thủy sản cũng tăng mạnh 58,5%, trong khi gỗ và sản phẩm gỗ tăng 48,5%, góp phần bù đắp sự suy giảm tại thị trường Mỹ. Ngoài ra, các mặt hàng khác như hạt điều tăng 23,7%, sắn và sản phẩm từ sắn tăng 15,1%.

Tổng thể, châu Á là khu vực tiêu thụ lớn nhất, chiếm 45,1% tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản, cho thấy xu hướng dịch chuyển sang các thị trường gần về địa lý, có chi phí logistics thấp.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu nông lâm thủy sản đạt 11,91 tỉ USD, tăng 3,6%. Nhờ đó, toàn ngành đạt xuất siêu 4,78 tỉ USD, tăng 12%, với đóng góp lớn từ lâm sản (3,32 tỉ USD), thủy sản (1,87 tỉ USD) và nông sản (1,31 tỉ USD).

“Đổi ngôi” ngoạn mục và bài toán giữ thị trường

Sự vươn lên của Trung Quốc không chỉ diễn ra ở cấp độ tổng thể mà còn thể hiện rõ ở từng ngành hàng. Ngành điều là một ví dụ điển hình. Sau cú sốc thuế tại thị trường Mỹ khiến nhiều doanh nghiệp thua lỗ, Trung Quốc nhanh chóng trở thành điểm đến thay thế.

Từ vị trí thứ hai, Trung Quốc đã vươn lên trở thành thị trường tiêu thụ số 1 của hạt điều Việt Nam trong năm 2025, góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt kỷ lục 5,7 tỉ USD. Trong những tháng đầu năm 2026, dù xuất khẩu có dấu hiệu chững lại do ảnh hưởng từ chiến sự Trung Đông, Trung Quốc vẫn đóng vai trò trụ đỡ giúp duy trì ổn định.

Tương tự, trong ngành thủy sản, Trung Quốc và Hồng Kông trở thành thị trường lớn nhất trong quý I/2026, với kim ngạch khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45%. Riêng tháng 3, xuất khẩu đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%, trở thành yếu tố quan trọng giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương.

Ngành rau quả cũng ghi nhận sự phụ thuộc lớn vào thị trường này khi Trung Quốc chiếm tới 54% thị phần xuất khẩu. Đông Bắc Á hiện chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam, trong đó riêng Trung Quốc là thị trường chủ lực, với nhu cầu nhập khẩu lên tới hơn 25 tỉ USD trong năm 2025.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Các doanh nghiệp cho biết, dù người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng ưa chuộng hàng Việt, nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định nhập khẩu cũng ngày càng khắt khe hơn.

Ngoài ra, thị trường này có tính mùa vụ rõ rệt. Trong quý I/2026, nhu cầu tăng cao do trùng dịp Tết Nguyên đán, nhưng dự báo quý II, mức tăng trưởng sẽ ổn định hơn, không còn đột biến.

Để khai thác hiệu quả và giữ vững thị trường Trung Quốc, các chuyên gia cho rằng ngành nông nghiệp cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch chuỗi giá trị, kiểm soát vùng trồng và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao. Đây là điều kiện tiên quyết để duy trì đà tăng trưởng và hạn chế rủi ro phụ thuộc vào một thị trường lớn.