Sự gia tăng nhanh chóng của ô tô, xe máy điện đang kéo theo nhu cầu đầu tư trạm sạc, trụ sạc và tủ đổi pin trên khắp Việt Nam. Trong bối cảnh hạ tầng này ngày càng tiêu thụ lượng điện lớn, câu hỏi về đối tượng nào được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp cũng bắt đầu được đặt ra.

Thị trường xe hai bánh điện là một trong những lĩnh vực tăng trưởng rõ nhất. Theo dữ liệu Motorcycles Data, trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam tiêu thụ 513.742 xe máy điện, tăng tới 97,2% so với cùng kỳ năm trước. Xe điện đã chiếm khoảng 27,7% tổng lượng xe hai bánh bán ra thị trường, tức cứ khoảng 4 xe mới được tiêu thụ thì có hơn một xe chạy điện.

Ở mảng ô tô, quy mô xe điện cũng tăng mạnh. Riêng VinFast cho biết đã bàn giao 137.697 ô tô điện tại Việt Nam trong 7 tháng đầu năm, trong đó tháng 7 đạt 21.781 xe.

Số phương tiện tăng nhanh đồng nghĩa nhu cầu về điện dành cho hoạt động sạc sẽ tiếp tục mở rộng. Hạ tầng cũng không còn chỉ giới hạn ở bộ sạc tại nhà mà đang hình thành nhiều mô hình khác nhau, từ trạm sạc công cộng, điểm sạc tại đại lý, nơi làm việc, bãi đỗ xe đến hệ thống đổi pin.

Bộ Công Thương cho biết thị trường hiện có sự tham gia của cả mạng lưới sạc do hãng xe đầu tư và các doanh nghiệp độc lập cung cấp dịch vụ. Cùng với tốc độ phát triển này, cơ quan quản lý đang xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng đối với trụ sạc và trạm sạc xe điện.

Trạm sạc nào được tham gia mua bán điện trực tiếp?

Một vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai là xác định chính xác những trạm, trụ sạc hay tủ đổi pin nào thuộc nhóm khách hàng đủ điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Trước những vướng mắc này, Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) đã đề nghị EVN hướng dẫn cụ thể hơn, trong đó có các nội dung như có cần quy định tổng công suất tối thiểu của hệ thống sạc hay yêu cầu phụ tải phải hoạt động độc lập hay không.

Cơ sở pháp lý hiện hành nằm tại Nghị định 57/2025/NĐ-CP, sau khi được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/6/2026. Văn bản mới mở rộng phạm vi những khách hàng sử dụng điện lớn có thể tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Theo quy định, nhóm này bao gồm khách hàng sử dụng điện lớn phục vụ sản xuất, trung tâm dữ liệu, hoặc sử dụng điện cho trạm, trụ sạc và tủ đổi pin xe điện nhằm kinh doanh dịch vụ sạc.

Đối với việc mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện quốc gia, khách hàng phải mua điện từ Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực hoặc đơn vị bán lẻ điện và đấu nối ở cấp điện áp từ 22 kV trở lên.

Theo quy định hiện hành của Bộ Công Thương, khách hàng sử dụng điện lớn được xác định là khách hàng có sản lượng tiêu thụ bình quân từ 200.000 kWh mỗi tháng trở lên.

Điểm đáng chú ý là Nghị định không đặt thêm một ngưỡng riêng về tổng công suất của trạm sạc, số lượng trụ sạc hay yêu cầu hệ thống sạc phải hình thành một phụ tải độc lập mới được xem xét tham gia.

Nói cách khác, việc xác định một đơn vị có thuộc diện được tham gia cơ chế DPPA hay không chủ yếu căn cứ vào quy mô tiêu thụ điện, mục đích sử dụng điện, đơn vị cung cấp và cấp điện áp đấu nối theo các điều kiện pháp luật đã quy định.

Giá điện cho sạc xe điện cũng đã có quy định riêng

Song song với cơ chế mua bán điện trực tiếp, chính sách giá điện cho hoạt động sạc xe điện cũng đã được tách riêng.

Thông tư 60/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định giá bán lẻ điện dành cho bên mua điện sử dụng tại trạm, trụ sạc hoặc tủ đổi pin phục vụ kinh doanh dịch vụ sạc phương tiện điện. Đối với loại hình này, hệ thống phải có công tơ đo đếm điện riêng.

Quy định này cần được phân biệt với điều kiện tham gia DPPA. Công tơ riêng là yêu cầu liên quan đến việc áp dụng giá điện cho hoạt động kinh doanh sạc, trong khi cơ chế mua bán điện trực tiếp còn phụ thuộc vào việc khách hàng có thuộc nhóm sử dụng điện lớn và đáp ứng điều kiện đấu nối hay không.

Với người dân sạc xe trong hợp đồng sử dụng điện sinh hoạt, giá điện sinh hoạt vẫn được áp dụng. Đối với khách hàng sử dụng điện ngoài mục đích sinh hoạt, giá được xác định theo mục đích sử dụng và hệ thống đo đếm theo quy định.

Bên cạnh bài toán mua điện và giá điện, tiêu chuẩn kỹ thuật cũng đang được hoàn thiện. Tháng 8/2026, Bộ Công Thương đã lấy ý kiến đối với dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện, nhằm tạo khung quản lý thống nhất về an toàn và kỹ thuật khi số lượng thiết bị sạc ngày càng lớn.