Chiều 21/5, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương cùng các bộ, ban, ngành liên quan về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu tại Việt Nam. Tham dự buổi làm việc có các Ủy viên Bộ Chính trị, lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan liên quan.

Theo báo cáo tại cuộc họp, thời gian qua, công nghiệp vật liệu nước ta đã có bước phát triển quan trọng. Nhiều ngành như thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi, gỗ công nghiệp tăng trưởng nhanh, từng bước đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Một số doanh nghiệp đã đầu tư các tổ hợp sản xuất quy mô lớn, góp phần nâng cao năng lực sản xuất toàn ngành.

Việt Nam cũng được đánh giá có tiềm năng tài nguyên phong phú với nhiều loại khoáng sản quan trọng như đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi. Bên cạnh đó, các lĩnh vực vật liệu mới như vật liệu xanh, tái chế, bán dẫn, pin, năng lượng tái tạo, vật liệu y sinh, composite đã bắt đầu được quan tâm phát triển.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công nghiệp vật liệu Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Ngành chủ yếu phát triển theo chiều rộng, chưa tạo được đột phá về chất lượng và giá trị gia tăng. Năng lực chế biến sâu còn yếu, nhiều lĩnh vực tiêu hao năng lượng lớn, phát thải cao. Sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, trong khi hoạt động nghiên cứu chưa gắn chặt với thương mại hóa.

Đáng chú ý, nhiều loại vật liệu then chốt vẫn phụ thuộc nhập khẩu như vật liệu bán dẫn, hóa chất điện tử, khí siêu sạch, vật liệu pin, hợp kim đặc chủng, polymer kỹ thuật hay thép chất lượng cao, cho thấy mức độ tự chủ của ngành còn thấp.

Trước những tồn tại nêu trên, kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, nhìn tổng thể Việt Nam không thiếu tài nguyên, không thiếu nhu cầu, nhưng còn thiếu công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu, doanh nghiệp đầu đàn và hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nghiên cứu, thử nghiệm đến kiểm định và thương mại hóa. Do đó, cần có một chiến lược tích hợp đủ mạnh để tổ chức chuỗi giá trị vật liệu quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu rõ 5 quan điểm lớn định hướng phát triển ngành công nghiệp vật liệu, trong đó nhấn mạnh việc xác định đây là ngành công nghiệp nền tảng, có vai trò chiến lược; phát triển có trọng tâm, trọng điểm theo 3 tầng gồm vật liệu nền, vật liệu chiến lược và vật liệu tương lai; chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; lấy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột; đồng thời phát triển theo hướng xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế và bảo đảm lợi ích quốc gia.

Người đứng đầu Đảng, Nhà nước giao Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và ban hành trong thời gian sớm nhất. Chiến lược phải bám sát các chủ trương lớn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Đặc biệt, chiến lược cần có tư duy dài hạn, mục tiêu rõ ràng, lộ trình khả thi, phân công trách nhiệm cụ thể, đồng thời trả lời được các vấn đề cốt lõi như lựa chọn nhóm vật liệu ưu tiên, mức độ làm chủ, nguồn lực triển khai và cơ chế chính sách đi kèm. Trên cơ sở đó, xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia, bản đồ phụ thuộc nhập khẩu, bản đồ năng lực trong nước và danh mục các nhiệm vụ, dự án trọng điểm.

Về định hướng trước mắt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung vào 5 nhóm vật liệu ưu tiên gồm vật liệu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu mới và vật liệu xây dựng thế hệ mới. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng đối với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tự chủ kinh tế.

Đối với lĩnh vực vật liệu xây dựng, yêu cầu đặt ra là phát triển theo hướng bền vững, tăng cường sử dụng vật liệu xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và thúc đẩy tái chế. Đồng thời, cần bảo đảm nguồn cung các loại vật liệu thiết yếu như cát, đá, xi măng, thép phục vụ đầu tư công, hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng và nhà ở; thực hiện công bố giá minh bạch và tăng cường điều phối liên vùng.

Cùng với đó, các cấp, ngành cần rà soát tiềm năng, trữ lượng và hiện trạng khai thác các loại khoáng sản quan trọng như đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi; đánh giá công nghệ chế biến, rủi ro môi trường và khả năng hình thành chuỗi giá trị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh yêu cầu kiên trì chuyển từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng trong nước; thúc đẩy đổi mới khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực dẫn dắt thị trường và hình thành thị trường trong nước cho vật liệu mới, vật liệu xanh. Đồng thời, cần hoàn thiện thể chế, tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh kiểm tra, giám sát và bảo vệ lợi ích quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế.

Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương được giao tiếp thu, hoàn thiện báo cáo trình Bộ Chính trị xem xét, ban hành kết luận để làm cơ sở lãnh đạo, chỉ đạo phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam trong thời gian tới.