Bước vào vụ hoa Tết 2026, các "thủ phủ" hoa kiểng từ Bắc chí Nam đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Diễn biến thời tiết cực đoan với mưa bão, sương muối kéo dài đã làm đảo lộn chu kỳ sinh trưởng của cây trồng, khiến nguồn cung tại nhiều vùng chủ lực sụt giảm nghiêm trọng. Trong khi đó, bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn khiến xu hướng tiêu dùng trở nên dè dặt, buộc các nhà vườn phải thay đổi chiến lược sản xuất: từ "tấn công" thị trường sang "phòng thủ" để giảm thiểu rủi ro.

Mai vàng và cây thế "lao đao" vì bão lũ và áp lực dư thừa

Năm nay, người trồng mai tại miền Trung và miền Nam đang phải gồng mình trước "cơn bão kép" từ thiên tai và thị trường. Tại thủ phủ mai vàng Bình Định (nay thuộc các phường An Nhơn Đông và An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai), dư âm của cơn bão số 13 quét qua hồi đầu tháng 11/2025 vẫn còn nặng nề. Hàng loạt vườn mai lớn bị ngã đổ, ngập lụt và tuốt lá cưỡng bức, dẫn đến tình trạng mai nở sớm hoặc hư hỏng bộ rễ.

Theo dự báo của các nhà vườn tại khu vực này, nguồn cung mai vàng đưa ra thị trường Tết Bính Ngọ sẽ giảm mạnh, chỉ còn khoảng 30 - 50% so với mọi năm. Ông Ma Thành Long (73 tuổi), một lão nông tại khu vực Thuận Thái (phường An Nhơn Đông) cho biết, trong tổng số 1.500 gốc mai của gia đình, năm nay "giỏi lắm" chỉ chọn được khoảng 1/3 số lượng đủ tiêu chuẩn để xuất bán. Tuy nhiên, ngay cả số lượng này cũng không đạt độ hoàn hảo về thẩm mỹ do cây bị mất sức, lá vàng úa sau bão. Nguy cơ mai nở sớm nếu trời nắng kéo dài đang hiển hiện, khiến người trồng mai chỉ còn biết trông chờ vào thời tiết "mưa phùn lai rai, lành lạnh" trong 20 ngày tới để kìm hãm đà nở của hoa.

Trong khi nguồn cung tại miền Trung sụt giảm vì thiên tai, thì tại TP.HCM, thủ phủ mai vàng Bình Lợi lại đối mặt với tình trạng "cung vượt cầu". Ông Lê Hữu Thiện, Phó Giám đốc HTX Hoa mai vàng Bình Lợi cho biết, diện tích trồng mai tại xã đã tăng từ 500ha lên 600ha. Nguồn cung dồi dào nhưng sức tiêu thụ lại ảm đạm một cách đáng báo động. Nếu như mọi năm, thời điểm này thương lái từ miền Bắc và miền Trung đã chốt cọc khoảng 30% sản lượng, thì năm nay nhóm khách hàng này gần như "biệt tăm".

Áp lực cạnh tranh gay gắt từ các vùng trồng mới như Tây Ninh (5.000ha) hay Đồng Tháp (1.000ha) cùng xu hướng thương lái chuyển hướng về Vĩnh Long thu mua mai chậu (thay vì mai đất) đã khiến đầu ra của mai Bình Lợi bị thu hẹp đáng kể. Tình thế này buộc các nhà vườn phải chấp nhận giảm giá từ 10 - 20% để kích cầu. Giá mai đất loại 3 năm tuổi hiện chỉ còn dao động 250.000 – 300.000 đồng/cây; loại mai chậu nhỏ cũng giảm mạnh, còn 500.000 – 600.000 đồng/chậu. Ông Thiện lo lắng nhận định thị trường năm nay đang "âm cả hai đầu": giá rẻ, sức mua yếu lại cộng thêm thời tiết bất lợi tại TP.HCM khiến nhiều cây mai có bộ lá yếu bị nở sớm.

Bên cạnh mai vàng, phân khúc cây cảnh giá trị cao như bưởi Diễn, bưởi cảnh cũng gặp khó. Chị Hoàng Thị Linh, chủ một vựa bưởi trên đường Mai Chí Thọ (TP.HCM) chia sẻ, bão lũ và thời tiết cực đoan tại vùng trồng Văn Giang đã khiến sản lượng bưởi giảm mạnh, nhiều loại mất mùa. Sự khan hiếm nguồn hàng cộng với chi phí vận chuyển, cây giống tăng cao đã đẩy giá bưởi cảnh lên gấp đôi so với mọi năm, dao động từ 12 triệu đồng đến 65 triệu đồng/cây. Mức giá này được dự báo là rào cản lớn đối với sức mua trong bối cảnh người dân thắt chặt chi tiêu.

Đà Lạt chuyển hướng "phòng thủ", thận trọng với dòng hoa cao cấp

Trước những biến động khó lường của thị trường, tâm lý thận trọng đang bao trùm lên thủ phủ hoa Đà Lạt (Lâm Đồng). Theo số liệu từ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng, tổng diện tích xuống giống vụ hoa Tết năm nay tại Đà Lạt ước tính giảm khoảng 20% so với năm ngoái, chỉ còn khoảng 3.040ha. Tỉnh này dự kiến cung ứng ra thị trường khoảng 5,6 triệu chậu hoa và 1,2 tỷ cành, nhưng cách thức sản xuất của nông dân đã thay đổi hoàn toàn.

Thay vì dồn toàn lực cho một lứa thu hoạch đúng Tết như mọi năm ("được ăn cả, ngã về không"), các nhà vườn Đà Lạt đang áp dụng chiến thuật "chia trứng nhiều giỏ". Điển hình như anh Trần Văn Tâm, chủ vườn cúc rộng 2.000m2, đã quyết định chia diện tích canh tác làm hai đợt xuống giống cách nhau nửa tháng. Một nửa sản lượng sẽ phục vụ Tết Nguyên đán, nửa còn lại dành cho rằm tháng Giêng. Anh Tâm cho rằng cách làm "chia lứa" này giúp nông dân tránh rủi ro "bể vụ" và giảm áp lực tiêu thụ nếu sức mua dịp Tết bị chững lại.

Sự thận trọng còn thể hiện rõ trong việc lựa chọn cơ cấu giống hoa. Đối với nhóm hoa giá trị cao và nhạy cảm với thời tiết như ly ly, bài toán đầu tư càng được cân nhắc kỹ lưỡng. Ông Lê Thân (phường Lang Biang) cho hay, dù các dòng ly ly cánh kép, ly ly thơm thường có giá bán cao nhưng rủi ro canh tác rất lớn, vốn đầu tư nặng và dễ hư hại khi gặp thời tiết xấu. Do đó, năm nay ông chủ động giảm tỷ trọng hoa cao cấp, chuyển sang trồng các giống ly ly phổ thông (trắng, vàng, hồng) để tiết giảm chi phí và dễ tiếp cận nhóm khách hàng bình dân.

Ông Trần Huy Đường, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Hoa Đà Lạt nhận định, tâm lý chung của nhà vườn năm nay là không "đánh cược" với thị trường. Việc sản xuất được thực hiện bài bản hơn, dựa trên các hợp đồng cung ứng và có sự phối hợp chặt chẽ với nhà phân phối để đảm bảo đầu ra, tránh tình trạng sản xuất ồ ạt rồi rớt giá.

Điểm sáng từ phân khúc bình dân và sự thích ứng linh hoạt tại miền Tây

Trong bức tranh chung có phần ảm đạm, thị trường hoa Tết tại miền Tây Nam Bộ lại ghi nhận những tín hiệu tích cực nhờ sự chuyển đổi linh hoạt và nắm bắt đúng thị hiếu. Nhận thấy xu hướng thắt chặt chi tiêu của người tiêu dùng, các vùng chuyên canh hoa nền, hoa bụi tại Chợ Lách (Vĩnh Long) và Sa Đéc (Đồng Tháp) đã chủ động "bình dân hóa" sản phẩm.

Tại Chợ Lách (Vĩnh Long), ông Trần Hữu Nghị, Phó Chủ tịch xã thông tin, địa phương đã chuẩn bị khoảng 2,5 triệu sản phẩm hoa Tết, tăng 5-10% so với năm ngoái. Điểm sáng đáng ghi nhận là khoảng 70% sản lượng đã được thương lái đặt cọc bao tiêu, nông dân chỉ cần tự tiêu thụ 30% còn lại. Giá cả các loại hoa phổ thông giữ mức ổn định và dễ chấp nhận: cúc từ 150.000 – 200.000 đồng/cặp; vạn thọ khoảng 100.000 đồng/cặp.

Lợi thế của vùng này năm nay còn đến từ yếu tố thời tiết khá thuận lợi, chưa xuất hiện mặn xâm nhập và người dân đã chủ động trữ nước ngọt tưới tiêu. Nhiều nhà vườn tại Chợ Lách và Bình Lợi (TP.HCM) cũng nhanh nhạy chuyển đổi cơ cấu sản phẩm. Bà Bảy Việt (Chợ Lách) cho biết bà tập trung hoàn toàn vào dòng mai Tết giá rẻ, mai chậu nhỏ, loại để bàn với mức giá dưới 100.000 - 200.000 đồng. Đây là phân khúc được đánh giá là "vừa túi tiền" và dễ bán nhất trong bối cảnh hiện nay.

Tương tự, tại làng hoa Sa Đéc (Đồng Tháp), việc canh tác hoa trên giàn giúp nông dân giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt, đảm bảo chất lượng hoa ổn định. Thị trường tại đây trở nên sôi động hơn nhờ sự xuất hiện của nhiều giống mới lạ mắt như hoa huệ tây đa sắc, cúc "song hỷ" hai màu. Giá bán các loại hoa truyền thống như cúc mâm xôi (80.000 – 120.000 đồng/giỏ) hay nghệ tây (40.000 – 60.000 đồng/chậu) vẫn ở mức hợp lý, phù hợp với đại đa số người tiêu dùng.

Có thể thấy, thị trường hoa Tết 2026 đang diễn ra sự phân hóa mạnh mẽ. Trong khi các dòng sản phẩm cao cấp, kén khách hoặc chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai đang gặp khó, thì phân khúc bình dân, giá rẻ lại lên ngôi. Sự thích ứng linh hoạt, chuyển từ tư duy sản xuất số lượng sang chất lượng và an toàn vốn đang là "chìa khóa" để các nhà vườn vượt qua một mùa Tết đầy biến động.