Phá vỡ quy luật, lan rộng ở mọi lứa tuổi

Thông tin trên được ThS-BS Võ Hải Sơn, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), nhấn mạnh tại tọa đàm chuyên sâu "Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam" diễn ra vào ngày 10/6/2026. Đây là chương trình do Báo Sức khỏe & Đời sống phối hợp cùng Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam và Hội Y học Dự phòng Việt Nam tổ chức nhân Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue (15/6).

Theo các chuyên gia, diễn biến của sốt xuất huyết hiện nay đang phá vỡ mọi quy luật cũ. Đỉnh dịch từng được ghi nhận vào năm 2022 với 371.000 ca mắc, trong khi trung bình các năm gần đây khoảng 150.000 ca. Tuy nhiên, năm 2025, số ca mắc tăng trở lại nhưng không hề thuyên giảm vào các tháng cuối năm (tháng 11, 12). Đà lây nhiễm này kéo dài sang tận đầu năm 2026. Thời tiết diễn biến bất thường, đan xen nóng ẩm và mưa liên tục đã tạo môi trường lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi.

Bên cạnh đó, mô hình dịch tễ cũng có sự thay đổi rõ rệt. Bệnh không còn khu trú ở trẻ em hay một số địa phương nhất định. Nếu như hơn 10 năm trước, 60-70% ca mắc tại khu vực phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì hiện nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người lớn (trên 15 tuổi) gần như tương đương nhau.

Chia sẻ về những nguy cơ hiện hữu, ThS-BS Võ Hải Sơn cho biết: “Đáng lo ngại hơn, sốt xuất huyết tuýp huyết thanh DENV-2 hiện chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng”.

Sự chủ quan và gánh nặng điều trị khổng lồ

Dù sốt xuất huyết là căn bệnh lây truyền phổ biến, nhưng rào cản lớn nhất trong công tác phòng chống lại đến từ chính tâm lý chủ quan của người dân.

PGS-TS-BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), đánh giá: “Hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ đó là chuyện nhà khác. Khi sốt cao thì tự mua thuốc, còn nhiều người trẻ cho rằng bệnh không quá nghiêm trọng với mình”.

Trên thực tế, sốt xuất huyết có đặc tính "đánh lừa" vô cùng nguy hiểm. Giai đoạn nguy kịch nhất không nằm ở những ngày đầu, mà thường rơi vào ngày thứ 3 đến thứ 5 của bệnh, khi người bệnh đã giảm sốt và cảm thấy khỏe hơn. Đây chính là thời điểm dễ xuất hiện các biến chứng đe dọa tính mạng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa tạng.

Sự chủ quan dẫn đến nhập viện muộn đã để lại nhiều hậu quả xót xa. PGS-TS-BS Nguyễn Thanh Hùng ngậm ngùi chia sẻ: “Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được”.

Gánh nặng do căn bệnh này gây ra không chỉ dừng lại ở tỷ lệ tử vong. Những ca bệnh nặng phải thở máy, lọc máu có thể tiêu tốn từ hàng trăm triệu, cá biệt lên đến 500-600 triệu đồng chi phí điều trị. Thậm chí, ngay cả khi được cứu sống, bệnh nhân (cả người lớn và trẻ em) vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hay rối loạn thị lực.

Giải pháp phòng ngừa chủ động từ véc-tơ đến vắc-xin

Nhận định về bức tranh toàn cảnh, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, nêu bật 3 yếu tố chính khiến dịch bệnh diễn biến bất thường: biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi; đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ; và dịch bệnh ngày càng khó dự báo gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Để tiến tới mục tiêu không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030 của WHO, việc thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động là vô cùng cấp thiết. Trong hơn nửa thế kỷ qua, việc kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng) vẫn là nền tảng cốt lõi. Tuy nhiên, trước bối cảnh mới, ngành y tế đang từng bước ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu môi trường để thiết lập hệ thống cảnh báo sớm.

Đặc biệt, vắc-xin đang trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và diễn tiến nặng. TS Angela Pratt chia sẻ thêm: “Việt Nam đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng”.

Sự kết hợp đồng bộ giữa kiểm soát muỗi, nâng cao năng lực điều trị tuyến cơ sở và dự phòng bằng vắc-xin sẽ là "lá chắn" vững chắc, giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu tối đa những gánh nặng khó lường do sốt xuất huyết Dengue gây ra trong tương lai.