Những rủi ro tiềm ẩn và thách thức trong quản lý thực phẩm

Thực tế thị trường hiện nay cho thấy tình trạng thực phẩm không bảo đảm an toàn vẫn là mối lo lớn, với các vi phạm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng, từ thực phẩm tươi sống đến thực phẩm chức năng. Tại hai đầu tàu kinh tế là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, áp lực quản lý càng gia tăng khi dòng người đổ về các di tích tâm linh như chùa Hương hay đền Sóc tăng đột biến sau Tết Bính Ngọ 2026. Cùng với đó, sự bùng nổ của các dịch vụ ăn uống tạm thời quanh khu vực lễ hội đang đặt ra nhiều thách thức về điều kiện vệ sinh, bởi thực phẩm thường không được che đậy cẩn thận, dễ bị bụi bẩn và vi khuẩn xâm nhập.

Chị Nguyễn Thu Hương, một người dân tại phường Yên Nghĩa, Hà Nội chia sẻ bản thân luôn cảm thấy lo ngại trước thực trạng hàng quán xuất hiện dày đặc quanh khu vực đền chùa nhưng điều kiện chế biến lại quá đơn sơ. Người bán thường vừa thu tiền vừa trực tiếp chế biến thực phẩm, khiến gia đình chị phải chủ động chuẩn bị đồ ăn sẵn mang theo nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các thành viên trong chuyến du xuân đầu năm.

Không chỉ dừng lại ở các sạp hàng truyền thống, môi trường thương mại điện tử cũng đang trở thành điểm nóng tiềm ẩn nhiều rủi ro về hàng giả và hàng nhái không rõ nguồn gốc xuất xứ. Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh cho biết lực lượng chức năng đang đặc biệt chú trọng giám sát các hành vi gian lận thương mại và vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Theo ông Huy, sự tinh vi của các thủ đoạn sản xuất và lưu thông hàng giả hiện nay đòi hỏi công tác phối hợp liên ngành phải được duy trì thường xuyên nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Tại các khu vực cửa ngõ và chợ đầu mối, nguy cơ thực phẩm bẩn thẩm lậu từ hoạt động giết mổ và vận chuyển trái phép vẫn luôn hiện hữu, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe người dân nội đô. Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP. Hồ Chí Minh khẳng định việc kiểm soát chặt các phương tiện vận chuyển động vật ra vào thành phố là nhiệm vụ trọng tâm nhằm ngăn chặn dịch bệnh. Đơn vị kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vận chuyển sản phẩm động vật không có giấy kiểm dịch theo quy định, đồng thời đình chỉ hoạt động những cơ sở giết mổ trái phép không bảo đảm vệ sinh thú y.

Đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, việc thực thi đầy đủ các quy định về truy xuất nguồn gốc hay ghi nhãn sản phẩm vẫn đang là một rào cản do thiếu hụt nhân lực chuyên trách cập nhật pháp luật. Chị N.T.H, chủ một cơ sở ăn uống tại Hà Nội cho rằng những yêu cầu về hồ sơ pháp lý và quy định quảng cáo trực tuyến đòi hỏi kiến thức chuyên môn nhất định mà các hộ kinh doanh nhỏ khó có thể đáp ứng ngay lập tức. Theo chị, nếu không có sự hướng dẫn chi tiết cùng lộ trình tập huấn cụ thể từ cơ quan quản lý, các cơ sở rất dễ rơi vào tình trạng lúng túng khi đối mặt với các đợt hậu kiểm thực tế của ngành chức năng.

Triển khai đồng bộ giải pháp bảo vệ an toàn thực phẩm

Nhằm giải quyết triệt để những bất cập nêu trên, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch đẩy mạnh hậu kiểm năm 2026 với yêu cầu siết chặt toàn bộ chuỗi cung ứng từ nguyên liệu đầu vào đến tận tay người tiêu dùng. Đặc biệt, từ sau ngày 15/4/2026, các quy định mới sẽ được áp dụng nghiêm ngặt nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp sản xuất. Ông P.V.M, đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm đông lạnh cho rằng việc chuyển dịch sang hậu kiểm theo nguyên tắc quản lý rủi ro là xu hướng tất yếu của quốc tế. Đồng thời, ông kiến nghị các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý để tạo thuận lợi tối đa cho những đơn vị chấp hành tốt pháp luật.

Sự quyết liệt từ trung ương cũng đã tạo động lực để các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo vệ sức khỏe người dân. Ông Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cho biết thành phố đã tổ chức 31 đoàn kiểm tra cấp thành phố cùng sự phối hợp của 168 phường, xã để giám sát trực tiếp hơn 2.000 cơ sở thực phẩm. Lực lượng chức năng chủ động khoanh vùng các đầu mối cung ứng trọng điểm nhằm kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn, qua đó bảo đảm không xảy ra các sự cố nghiêm trọng ảnh hưởng đến tính mạng người dân.

Tại Thủ đô, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 6434 nhằm thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành thực hiện kiểm tra đột xuất tại 126 xã, phường từ cuối năm 2025 đến hết tháng 3 năm 2026. Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội nhấn mạnh công tác kiểm tra tại các lễ hội lớn như chùa Hương hay lễ hội Gióng sẽ tập trung vào nguồn gốc thực phẩm và việc niêm yết giá công khai. Theo ông Hùng, các vụ việc vi phạm điển hình sẽ được công khai rộng rãi nhằm tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và văn minh.

Sự đồng bộ trong chỉ đạo và triển khai giữa các địa phương được xem là yếu tố then chốt để “lá chắn” hậu kiểm phát huy hiệu quả trước những nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh khẳng định bảo đảm an toàn thực phẩm là nhiệm vụ thường xuyên, đồng thời là yêu cầu cấp thiết liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Lãnh đạo thành phố yêu cầu các sở, ngành phải vào cuộc quyết liệt, tuyệt đối không được lơ là trong quản lý nhằm tránh xảy ra tình trạng thực phẩm kém chất lượng gây ảnh hưởng đến tính mạng nhân dân.

Việc siết chặt hậu kiểm không chỉ là biện pháp xử lý vi phạm mà còn là động lực thúc đẩy hình thành hệ sinh thái thực phẩm sạch bền vững cho thị trường Việt Nam trong tương lai. Sự kết hợp giữa các chế tài mạnh mẽ của cơ quan chức năng và ý thức tự giác của người kinh doanh sẽ góp phần tạo dựng một thị trường minh bạch, an toàn. Về lâu dài, quản lý dựa trên đánh giá rủi ro kết hợp với sự lựa chọn thông thái của người tiêu dùng chính là giải pháp gốc rễ để từng bước loại bỏ thực phẩm bẩn, giữ gìn sức khỏe cho mọi gia đình và nâng cao uy tín hàng hóa nội địa.