Phát triển mô hình trồng cây sa nhân tím tại xã Thượng Nông
Xã Thượng Nông (Tuyên Quang) đang triển khai dự án hỗ trợ sản xuất cộng đồng trồng cây sa nhân tím nhằm khai thác tiềm năng đất lâm nghiệp, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo Báo Tuyên Quang, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Thượng Nông đã triển khai Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng trồng cây sa nhân tím tại thôn Thượng Giáp và Bản Giòong. Mô hình này thu hút 26 hộ dân tham gia với tổng diện tích 13 ha.
Dự án nhằm tận dụng tiềm năng đất lâm nghiệp, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao. Các hộ tham gia được hỗ trợ 100% cây giống và được cán bộ chuyên môn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật từ khâu làm đất, mật độ trồng đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Dự án triển khai theo hình thức nhóm cộng đồng, giúp các hộ gắn kết, trao đổi kinh nghiệm và nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ diện tích cây trồng, từng bước chuyển đổi tư duy sang sản xuất hàng hóa. Cùng với việc đôn đốc bà con chủ động chăm sóc, xã Thượng Nông thường xuyên cử cán bộ theo dõi sát sao tình hình sinh trưởng của cây để kịp thời hỗ trợ kỹ thuật. Việc đưa cây sa nhân tím vào trồng không chỉ tạo sinh kế bền vững trước mắt mà còn là cơ sở để xã đánh giá, xem xét nhân rộng trong thời gian tới.
Sa nhân tím còn có tên gọi khác là Mé tré bà, Co nẻnh, Mác nẻng, Sa ngần, Pa đoóc hay La vê. Đây là loài cây thảo sống lâu năm, cao từ 1,5 đến 2,5m, thường có thân rễ bò lan trên mặt đất. Lá cây mọc so le thành hai dãy, hình mác với cuống lá dài từ 5 đến 10mm. Cụm hoa mọc từ thân rễ thành bông, mỗi cụm có từ 5 đến 7 hoa màu trắng với lá bắc ngoài màu nâu. Quả hình cầu màu tím, mặt ngoài có gai ngắn, bên trong chia ba ô chứa hạt.
Cây sa nhân tím có vùng phân bố tự nhiên trải dài từ đảo Hải Nam (Trung Quốc) đến vùng Trung Lào và Việt Nam. Ở nước ta, loài cây này tập trung nhiều nhất tại các tỉnh Tây Nguyên. Đây là giống cây ưa ẩm, chịu bóng nhưng cũng ưa sáng khi mọc thành quần thể lớn trên đất sau nương rẫy, thường tập trung thành đám ở ven rừng kín thường xanh hoặc rừng thứ sinh dọc hành lang suối. Cây sinh chồi gốc khỏe vào hai vụ xuân hè và hè thu, với mùa hoa quả gần như quanh năm.
Theo Đông y, quả sa nhân tím có vị cay, tính ấm, mùi thơm, quy vào kinh tỳ, vị và thận. Thảo dược này có tác dụng tán hàn, tán thấp, hành khí, khai vị, tiêu thực và kích thích tiêu hóa. Quả thường được dùng để trị các chứng bụng trướng đau, ăn không tiêu, đầy bụng, tả, lỵ và nôn mửa, với liều dùng thông thường từ 1 đến 3g mỗi ngày. Ngoài ra, tinh dầu trong quả chứa các thành phần như camphor, pinen và limonen – borneol, có khả năng kháng khuẩn hiệu quả. Trong đời sống, nhân dân cũng thường sử dụng sa nhân tím để làm gia vị hoặc chế rượu mùi.
