Mới đây tại Hà Nội, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã tổ chức hội thảo tham vấn Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Sự kiện quy tụ đại diện nhiều Sở Công Thương các địa phương trọng điểm cùng các tập đoàn bán lẻ lớn như Central Retail, WinCommerce, MM Mega Market, BRG, Vincom Retail, Vietjet Air Cargo và IPPG.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, việc phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế không chỉ nhằm mở rộng kênh phân phối, mà còn đóng vai trò là bước chuyển quan trọng trong việc hình thành hệ sinh thái bán lẻ hiện đại. Mô hình này được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa sang các lĩnh vực liên quan như logistics, du lịch và dịch vụ.

Thực tế cho thấy, dù thị trường bán lẻ Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng 8–10% trong giai đoạn 2015–2025, nhưng vẫn thiếu vắng các mô hình hiện đại mang tính dẫn dắt. Đặc biệt, outlet – vốn là kênh phân phối chiến lược tại nhiều quốc gia – gần như chưa phát triển đúng nghĩa tại Việt Nam, chủ yếu vẫn tồn tại dưới dạng nhỏ lẻ, phân tán.

Trong bối cảnh đó, áp lực chuyển đổi ngày càng rõ nét khi nhu cầu tiêu dùng thay đổi nhanh chóng. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu – nhóm khách hàng vừa quan tâm đến thương hiệu, vừa nhạy cảm về giá. Đây được xem là phân khúc phù hợp để phát triển các mô hình outlet.

Một dư địa lớn khác nằm ở chi tiêu du lịch. Hiện mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế tại Việt Nam chỉ khoảng 1.050–1.150 USD/người, thấp hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này cho thấy tiềm năng gia tăng giá trị từ hoạt động mua sắm – yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển du lịch hiện đại.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, outlet là mô hình đã phát triển mạnh mẽ và đóng góp đáng kể vào nền kinh tế. Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô khoảng 65 tỷ USD mỗi năm với hàng trăm trung tâm. Ở châu Âu, doanh thu outlet năm 2023 đạt 21,4 tỷ Euro, phục hồi mạnh sau đại dịch. Tại châu Á, các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan đã xây dựng thành công các “làng outlet” gắn với du lịch trải nghiệm, tích hợp mua sắm, giải trí và văn hóa.

Đối với cửa hàng miễn thuế, các quốc gia cũng áp dụng nhiều mô hình linh hoạt. Mỹ vận hành theo cơ chế thị trường gắn với hệ sinh thái logistics – hàng không; Liên minh châu Âu duy trì sự ổn định với kiểm soát chặt chẽ; trong khi Hàn Quốc phát triển mạnh nhưng phụ thuộc lớn vào lượng khách quốc tế.

Theo dự thảo Đề án, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang (Phú Quốc). Xa hơn, đến năm 2045 sẽ phát triển các “làng outlet cao cấp” tại cả ba miền.

Định hướng phát triển được chia thành hai mô hình chính. Thứ nhất là “làng outlet cao cấp” quy mô lớn, tích hợp mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa, hướng đến phân khúc khách hàng trung và cao cấp. Thứ hai là các trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi với quy mô linh hoạt hơn, tập trung vào phân khúc phổ thông và trung cấp.

Đối với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là phủ kín 100% sân bay quốc tế và các cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô tại các trung tâm du lịch. Đáng chú ý, mô hình mới cho phép phục vụ cả khách nội địa và khách thuộc diện ưu đãi miễn thuế, qua đó mở rộng không gian tiêu dùng.

Một điểm nhấn đáng chú ý là mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt trong các outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30–40%, đồng thời phát triển các sản phẩm “quà tặng quốc gia” đạt chuẩn quốc tế, góp phần quảng bá thương hiệu Việt và gia tăng giá trị xuất khẩu tại chỗ.

Theo tính toán, nếu triển khai hiệu quả, các mô hình này có thể tạo ra khoảng 579.000 tỷ đồng doanh thu trực tiếp, tương đương mức tăng trưởng khoảng 10% của thị trường bán lẻ.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là cơ chế, chính sách chưa hoàn thiện. Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng đây là “điểm nghẽn” khiến dòng vốn đầu tư chưa thể bứt phá.

Đại diện doanh nghiệp, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG) cho rằng, Việt Nam dù là trung tâm sản xuất lớn nhưng lại thiếu các outlet đúng nghĩa. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở khả năng thu hút thương hiệu quốc tế khi khung pháp lý chưa rõ ràng và chưa đủ sức cạnh tranh.

Từ thực tiễn, các doanh nghiệp đã đề xuất nhiều giải pháp như xây dựng cơ chế giao đất sạch với ưu đãi tương tự khu công nghiệp; áp dụng chính sách khuyến mại riêng cho outlet; triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử tại điểm bán để nâng cao trải nghiệm du khách.

Đối với cửa hàng miễn thuế, kiến nghị đáng chú ý là mở rộng phạm vi hoạt động ra ngoài sân bay, cho phép triển khai tại các khu thương mại tự do, đồng thời phát triển bán hàng trực tuyến và tích hợp thanh toán quốc tế.

Ở góc độ địa phương, TP.HCM thể hiện rõ định hướng trở thành đầu tàu triển khai mô hình này. Thành phố đề xuất phát triển “làng outlet” quy mô lớn, tích hợp đa chức năng, đồng thời thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế trong nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”.

Bên cạnh đó, việc xây dựng khung pháp lý minh bạch, ổn định và khả thi được xem là yếu tố nền tảng để thu hút nhà đầu tư và đảm bảo sự phát triển bền vững.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng và du lịch ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện chính sách không chỉ giúp phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế, mà còn mở rộng không gian tăng trưởng, thúc đẩy thị trường trong nước theo hướng hiện đại, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế liên quan.