Các nhà khảo cổ học châu Âu mới đây đã phát hiện dấu tích của một thị trấn trung cổ bị “bỏ quên” từ nhiều thế kỷ trước, nằm gần khu vực biên giới giữa Đức và Ba Lan. Phát hiện này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ lịch sử đô thị khu vực Trung Âu thời trung cổ. Thị trấn được xác định có tên là Stolzenberg, được cho là hình thành vào khoảng thế kỷ XIII hoặc XIV. 

Tháng 12/2019, các nhà khảo cổ thuộc Quỹ Relicta đã tình cờ phát hiện cuốn sách xuất bản năm 1909 của Johannes Courtoisz. Trong đó, tác giả có đề cập đến một “thị trấn đã chết” nằm tại khu vực hiện nay là làng Sławoborze.

Từ manh mối này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát thực địa và mở rộng phạm vi tìm kiếm. Sau đó, nhóm nghiên cứu phát hiện một hệ thống hào phòng thủ có hình móng ngựa, cùng dấu tích của tường thành và hào nước bao quanh. Các đặc điểm này phù hợp với cấu trúc điển hình của các đô thị trung cổ ở châu Âu.

Con hào này bao quanh một khu đất rộng 6ha. Nhóm nghiên cứu đã hợp tác với các nhóm khảo cổ khác và các hiệp hội lịch sử tiến hành các cuộc khảo sát bằng máy dò kim loại quy mô lớn, thu được hơn 400 hiện vật, bao gồm bằng chứng về các trận chiến trong Thế chiến II và một cuộc giao tranh năm 1761.

Các cuộc khai quật gần đây còn tìm thấy khóa thắt lưng, công cụ, trâm cài, tiền xu và thậm chí cả một đồng denarius của Công tước Pomerania thế kỷ XIII, Barnim II, tất cả đều chứng minh thị trấn này có từ thời trung cổ. 

Mặc dù các dấu hiệu ban đầu đã sớm làm dấy lên nghi vấn về việc có một thị trấn cổ bị lãng quên, tuy nhiên việc xác nhận chính thức địa điểm này là Stolzenberg chỉ mới được công bố sau dự án nghiên cứu chuyên sâu kéo dài trong năm 2025 do Bộ Văn hóa và Di sản Quốc gia Ba Lan đồng tài trợ. 

Nhóm khảo cổ đã ứng dụng đồng thời nhiều phương pháp hiện đại như khảo sát địa vật lý, công nghệ LiDAR bằng máy bay không người lái và kỹ thuật khoan lõi sâu, qua đó củng cố các giả định ban đầu. 

Kết quả định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ cho thấy thị trấn có niên đại từ đầu thế kỷ XIV, phù hợp với giả thiết ban đầu. Phát hiện này được giới sử học đánh giá là mang tính đột phá, song vẫn để lại nhiều câu hỏi lớn, đặc biệt liên quan đến việc ai là người sáng lập ra thị trấn. 

Ông Marcin Krzepkowski, đại diện Quỹ Relicta, cho biết hiện chưa thể xác định quy mô dân số cũng như nguyên nhân chính xác dẫn đến sự suy tàn của thị trấn, đồng thời nhấn mạnh rằng quá trình này thường là hệ quả tổng hợp của nhiều yếu tố kinh tế, tự nhiên và xã hội. 

Điều không thể phủ nhận là thị trấn này đã bị bỏ hoang từ rất sớm đến nỗi không còn bất kỳ tài liệu nào ghi chép lại, ngay cả các nhà khảo cổ học người Đức thế kỷ XIX cũng không biết rõ về nó.

Nhóm nghiên cứu cho biết, trong thời gian tới, các cuộc khai quật và phân tích chuyên sâu sẽ được tiến hành nhằm làm rõ hơn về đời sống cư dân, cấu trúc xã hội cũng như các yếu tố kinh tế của thị trấn cổ này. 

Các nhà khảo cổ kỳ vọng rằng những bằng chứng thu thập được, bao gồm cả dấu tích sinh hoạt và thực phẩm, sẽ góp phần tái hiện bức tranh toàn diện hơn về một đô thị trung cổ từng tồn tại nhưng đã biến mất khỏi lịch sử trong nhiều thế kỷ.