Những dinh thự tráng lệ, siêu du thuyền và cuộc sống xa hoa có thể khiến giới tỷ phú tưởng rằng mình bất khả chiến bại. Tuy nhiên, tài sản khổng lồ không bảo đảm sự giàu có sẽ tồn tại mãi mãi.

Từ những gia tộc quyền lực thời Kỷ nguyên Mạ Vàng đến các ông trùm kinh doanh hiện đại, nhiều người đã chứng kiến khối tài sản hàng tỷ USD bị bào mòn bởi chi tiêu quá mức, quyết định đầu tư sai lầm, khủng hoảng kinh tế hoặc không bắt kịp xu hướng thị trường.

Dưới đây là 5 trường hợp điển hình và những bài học tài chính đáng chú ý.

1. Gia tộc Vanderbilt: Gia sản khổng lồ tiêu tan sau ba thế hệ

Cornelius Vanderbilt, người gây dựng đế chế tàu hơi nước và đường sắt trong thế kỷ XIX, để lại khối tài sản có giá trị tương đương hàng tỷ USD ngày nay. Hậu duệ Anderson Cooper, người dẫn chương trình CNN, từng gọi đây là “gia sản lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ từng bị phung phí”.

Tài sản của gia tộc này dần suy giảm do chi tiêu xa hoa, đầu tư bất động sản và những quyết định kinh doanh thiếu hiệu quả. Hàng chục dinh thự tráng lệ được xây dựng tại New York, Bắc Carolina và Newport, Rhode Island, trong khi tài sản tiếp tục bị phân tán qua các thế hệ.

Đến khi Gloria Vanderbilt, mẹ của Anderson Cooper qua đời năm 2019 ở tuổi 95, tài sản của bà chỉ còn khoảng 1,5 triệu USD, tương phản rõ rệt với khối gia sản khổng lồ mà tổ tiên từng sở hữu.

2. Gia tộc Hearst: Khoản nợ 2,5 tỷ USD trong thời kỳ Đại suy thoái

William Randolph Hearst biến tài sản khai khoáng của cha thành đế chế truyền thông, từng điều hành gần 30 tờ báo cùng hàng loạt tạp chí trên khắp nước Mỹ.

Không chỉ đầu tư vào báo chí, Hearst còn mạnh tay chi tiền cho bất động sản và nghệ thuật. Riêng tại New York, ông được cho là đã chi 50 triệu USD mua bất động sản và khoảng 50 triệu USD xây dựng bộ sưu tập nghệ thuật. Lâu đài Hearst Castle tại California là một trong những dự án nổi tiếng nhất của ông.

Tuy nhiên, thời kỳ Đại suy thoái bắt đầu năm 1929 cùng cuộc khủng hoảng tài chính năm 1937 đã đẩy Hearst vào cảnh nợ nần hơn 126 triệu USD, tương đương khoảng 2,5 tỷ USD hiện nay. Ông buộc phải rời vị trí lãnh đạo, bán các cơ sở kinh doanh thua lỗ, bất động sản và tác phẩm nghệ thuật.

Gia tộc của Hearst sau đó phục hồi nhờ tái cơ cấu doanh nghiệp và mô hình quản trị chặt chẽ. Ngày nay, tập đoàn Hearst (Hearst Corporation) được kiểm soát thông qua một cơ chế ủy thác doanh nghiệp, giúp bảo vệ tài sản qua nhiều thế hệ.

3. Gia tộc Astor: Từ đế chế bất động sản đến bê bối thừa kế

John Jacob Astor - triệu phú đầu tiên của nước Mỹ đã gây dựng khối tài sản khổng lồ từ buôn bán lông thú và bất động sản tại Manhattan. Khi ông qua đời năm 1848, gia sản được ước tính tương đương hơn 100 tỷ USD theo giá trị ngày nay.

Tuy nhiên, “núi tài sản” này dần bị phân tán qua các thế hệ. Một bước ngoặt xảy ra vào năm 1912, khi John Jacob Astor IV thiệt mạng trong thảm họa chìm tàu Titanic, để lại khối tài sản lớn cho con trai Vincent Astor.

Không hài lòng với việc gia đình làm giàu từ những khu nhà cho thuê giá rẻ tại New York, Vincent dành một nửa gia sản 120 triệu USD của mình để thành lập quỹ từ thiện trước khi qua đời năm 1959.

Vợ ông, Brooke Astor, tiếp tục hoạt động thiện nguyện cho đến khi qua đời năm 2007, ở tuổi 105. Tuy nhiên, những năm cuối đời của bà bị phủ bóng bởi bê bối: Con trai Anthony Marshall bị kết tội trục lợi từ tài sản của người mẹ mắc bệnh Alzheimer.

Sau các tranh chấp pháp lý, một phần tài sản bị tiêu tốn cho chi phí kiện tụng, trong khi phần lớn được chuyển đến các quỹ từ thiện và tổ chức văn hóa theo nguyện vọng của bà Brooke Astor.

4. Tổng thống Mỹ Donald Trump: Sòng bạc Taj Mahal và khoản nợ 3 tỷ USD

Ngày nay, tài sản của ông Donald Trump được cho là đã tăng thêm khoảng 3 tỷ USD kể từ khi ông nhậm chức Tổng thống Mỹ, nhưng sự nghiệp kinh doanh của vị tỷ phú kiêm chính trị gia này từng trải qua những giai đoạn khó khăn.

Năm 1991, sòng bạc Trump Taj Mahal tại Atlantic City, bang New Jersey, Hoa Kỳ rơi vào tình trạng phá sản. Khu nghỉ dưỡng trị giá 1,2 tỷ USD này nổi bật với những bức tượng voi bằng đá cẩm thạch tại lối vào và hệ thống đèn chùm trị giá 16 triệu USD. Chỉ sau hơn một năm hoạt động, cơ sở này đã gánh khoản nợ lên tới 3 tỷ USD.

Theo thỏa thuận tái cơ cấu nợ, ông Trump phải từ bỏ một nửa quyền sở hữu sòng bạc Trump Taj Mahal, chấp nhận giới hạn chi tiêu cá nhân do ngân hàng đặt ra, đồng thời bán hãng hàng không Trump Shuttle và du thuyền Trump Princess.

Sòng bạc tiếp tục gặp khó khăn trong nhiều năm. Tỷ phú Carl Icahn tiếp quản cơ sở này năm 2016 rồi đóng cửa vào cuối năm đó. Một năm sau, ông bán bất động sản này cho Hard Rock International với giá 50 triệu USD, chấp nhận khoản lỗ 350 triệu USD.

Video cái bẫy 3 tỷ USD: Ông Donald Trump khiến chính các chủ nợ của mình phá sản như thế nào? - Nguồn clip: Shadow Capital Films

5. Gia tộc Murdoch: Myspace mất 94% giá trị sau 6 năm vì bị Facebook soán ngôi

Năm 2005, News Corporation - công ty truyền thông đại chúng và xuất bản toàn cầu của gia tộc Murdoch mua mạng xã hội Myspace với giá 580 triệu USD. Chỉ hai năm sau, nền tảng này được định giá khoảng 12 tỷ USD và trở thành website được truy cập nhiều nhất tại Mỹ.

Nhưng sự trỗi dậy của Facebook nhanh chóng đảo ngược cục diện. Lượng truy cập và doanh thu Myspace lao dốc khi người dùng và nhà quảng cáo chuyển sang đối thủ mới.

Năm 2011, News Corporation bán Myspace cho Specific Media và ca sĩ Justin Timberlake với giá chỉ 35 triệu USD, giảm khoảng 94% so với giá mua ban đầu.

Những chủ sở hữu mới cũng gặp khó khăn. Tim Vanderhook, một trong hai người tiếp quản Myspace, cho biết trong bộ phim tài liệu về nền tảng này rằng các nhà quảng cáo lần lượt rời đi vì ưa chuộng Facebook hơn, khiến doanh nghiệp liên tục chịu tổn thất.

Câu chuyện Myspace cho thấy ngay cả một tài sản từng được định giá hàng chục tỷ USD cũng có thể mất phần lớn giá trị nếu không thích ứng kịp với sự thay đổi của thị trường.

Bài học cho mọi nhà đầu tư

Theo Joon Um, đối tác điều hành tại Secure Tax & Accounting ở California, sự giàu có không thể bảo vệ bất kỳ ai khỏi những quyết định tài chính sai lầm.

Dù sở hữu 100.000 USD hay 10 tỷ USD, các nguyên tắc cơ bản vẫn không thay đổi: Tránh chi tiêu quá mức, hạn chế rủi ro không cần thiết, đa dạng hóa danh mục và xây dựng kế hoạch dài hạn.

Gregory Guenther, Giám đốc điều hành GRANTvest Financial Group tại New Jersey cũng nhấn mạnh rằng tạo dựng tài sản và duy trì sự giàu có là hai việc hoàn toàn khác nhau. Trường hợp của tỷ phú Howard Hughes, người qua đời mà không có di chúc hợp lệ, cho thấy việc thiếu kế hoạch thừa kế có thể khiến khối tài sản khổng lồ vướng vào kiện tụng hàng chục năm.

Theo ông Guenther, mọi gia đình, bất kể quy mô tài sản, đều cần kế hoạch thừa kế được cập nhật, chiến lược kế nhiệm rõ ràng và chuẩn bị đầy đủ cho những người tiếp nhận tài sản.

Bởi cuối cùng, lập kế hoạch tài chính và thừa kế không chỉ nhằm xác định ai sẽ nhận tiền mà còn để bảo vệ gia đình và bảo đảm những nguyện vọng của người sở hữu tài sản được thực hiện.