Núi Bân (hay còn gọi là núi Ba Tầng]) là một ngọn núi nhỏ nằm bên cạnh núi Ngự Bình. Núi Bân cao 43,75m và cách kinh thành Huế khoảng 3km. Là một di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1988, Núi Bân có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Việt Nam vì liên quan đến Hoàng đế Quang Trung và triều đại Tây Sơn.

Núi Bân là nơi Nguyễn Huệ tuyên bố lên ngôi hoàng đế và tiến hành các nghi lễ tế trời đất và ngày 25/11 năm Mậu Thân (22/12/1788), tại kinh thành Phú Xuân, Nguyễn Huệ đã chọn khu vực núi Bân cho xây đàn tế cáo trời đất và làm lễ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung đặt nền móng cho cuộc hành quân nhanh chóng và hiệu quả tiêu diệt 29 vạn quân Thanh xâm lược năm 1789.

Cuộc hành quân này đánh dấu một mốc son lịch sử quan trọng trong quá trình dựng nước và giữ nước vẻ vang của dân tộc Việt Nam.

Sau 238 năm, dấu tích đàn tế Nam Giao dưới triều Tây Sơn tại núi Bân còn hiện hữu. Trên đỉnh núi, đàn tế hình chóp cụt vẫn còn, được bao phủ bởi cây xanh.

Chính giữa đỉnh có mặt bằng tương đối phẳng, chu vi hơn 50 m, được cho là trung tâm của đàn tế xưa.

Năm 2001, tại Hội thảo khoa học Phú Xuân - Thuận Hóa thời Tây Sơn do UBND TP.Huế và Hội Khoa học lịch sử Thừa Thiên Huế tổ chức, đã có ý tưởng xây dựng bảo tàng, công viên văn hóa và tượng đài Quang Trung tại di tích núi Bân. Năm 2007, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế phê duyệt dự án đầu tư Khu tưởng niệm anh hùng dân tộc Quang Trung tại núi Bân và ngày 28/1/2008, công trình được khởi công xây dựng.

Sau hai năm xây dựng, công trình tượng đài Quang Trung ở núi Bân được hoàn thành. Tượng đài cao 12m bằng đá Thanh tạc người anh hùng trong tư thế tay trái cầm đốc kiếm, tay phải tựa vào hông đứng nhìn về hướng bắc. Tượng đặt trên phần bệ cao 9m, phía sau là bức phù điêu dài 50m diễn tả quá trình của phong trào Tây Sơn từ khi khởi phát cho đến khi hoàn thành cơ nghiệp. Bao quanh cụm công trình là sân hành lễ và quảng trường Núi Bân rộng hơn 20.000m2.

Năm 2022, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) phối hợp Bảo tàng Lịch sử quốc gia khai quật khảo cổ hơn 100 m2 tại khu vực núi Bân. Kết quả cho thấy dấu tích mặt nền và cấu trúc nguyên gốc của ba tầng đàn tế dạng tháp cụt xếp chồng.

Nhiều nhà khảo cổ và nghiên cứu văn hóa nhận định các dấu tích này là phần chân móng của một tầng đàn tế hình vuông. Tổng thể đàn tế thời Tây Sơn được quy hoạch khá bài bản, gồm một tầng vuông phía dưới và ba tầng tròn phía trên.

Trong cuộc đời hiển hách của vị anh hùng Quang Trung - Nguyễn Huệ, Tây Sơn - Bình Định là cái nôi phát sinh và nuôi dưỡng phong trào nông dân yêu nước cuối thế kỷ XVIII, để rồi cuối cùng trở thành động lực quyết định của lịch sử trong sự nghiệp chiến thắng ngoại xâm, thống nhất đất nước lúc bấy giờ. Còn Huế là kinh đô 1786 - 1801, không chỉ có Bân Sơn mà ở đây còn xác định có nhiều di tích của Vương triều Tây Sơn nhưng đến nay vẫn chưa được biết đến.

Hằng năm, cứ vào mùng 5 Tết Nguyên đán, khi phố phường thủ đô, những cành đào xuân vẫn đâm lộc nở hồng, thì người Hà Nội sớm ấy, đã nô nức đổ về phía Tây Nam thành phố đến gò Đống Đa (thuộc quận Đống Đa) dự lễ hội chiến thắng, mừng công tích lẫy lừng trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, do Quang Trung - Nguyễn Huệ, người anh hùng áo vải Tây Sơn lãnh đạo.

Cũng vào đầu xuân, Bình Định có lễ hội Đống Đa - Tây Sơn - Bình Định được tổ chức tại Bảo tàng Quang Trung, thị trấn Phú Phong - Tây Sơn từ ngày mùng 4 đến ngày mùng 5 tháng giêng âm lịch. Đây là những lễ hội lớn của đất nước trong những ngày đầu xuân để tưởng nhớ tới người anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ và kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa.

Cùng với Hà Nội và Bình Định, Thừa Thiên Huế tự hào về lễ hội Quang Trung ở núi Bân gắn liền với sự kiện Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, trước khi tiến quân ra Bắc chinh phạt quân Thanh và tay sai. Lễ hội Quang Trung trong thời điểm giáp Tết góp phần tôn vinh vị thế và tầm vóc của Huế với tư cách là thành phố lễ hội của Việt Nam.