Từ tốt nghiệp trường y đến nhà thơ, nhà báo nổi tiếng

Vũ Quần Phương (SN 1940) tên thật là Vũ Ngọc Chúc, là một trong những nhà thơ, nhà phê bình văn học và nhà báo nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông được biết đến với phong cách thơ lịch lãm, giàu suy tư, trí tuệ cùng khả năng bình thơ tinh tế và sâu sắc.

Quê cha của ông ở Hải Hải Hậu, Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) nhưng ông sinh ra tại làng Xuân Phương, nay thuộc Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội. Tuổi thơ của ông trải qua nhiều khó khăn và thiếu thốn. Ông mồ côi cha khi hơn 5 tuổi, sống cùng mẹ và hai em trai. Mẹ ông là một cô giáo làng, sau khi chồng mất, bà phải từ bỏ nghề dạy học, ở góa một mình tần tảo nuôi 3 con nhỏ bằng một sạp hàng nhỏ ngoài chợ.

Thấu hiểu hoàn cảnh gia đình và nỗi vất vả, tảo tần của mẹ, từ nhỏ, Vũ Quần Phương đã nổi tiếng là cậu bé chăm chỉ, ham học và giàu ý chí vươn lên.

Năm 1951, khi 11 tuổi, vì trường làng không có lớp nhì và lớp nhất (tương đương lớp 4, lớp 5 hiện nay), mẹ đã đưa ông lên Hà Nội ở trọ để tiếp tục việc học. Xa mẹ và các em, ông rất buồn nhưng bằng nghị lực và sự cố gắng không ngừng, ông đã học tập xuất sắc và tốt nghiệp cấp ba tại Hội đồng thi Chu Văn An với thành tích cao, được ghi nhận là “Trúng tuyển hạng xuất sắc được Hội đồng thi khen”.

Sau đó, ông thi đỗ vào trường Đại học Y Dược, tiền thân của Đại học Y Hà Nội ngày nay. Năm 1965, khi tốt nghiệp, ông là người có điểm số cao và là người duy nhất trong khóa gồm 350 bác sĩ được chọn về công tác tại Bộ Y tế.

Tuy nhiên, sau khoảng 5 năm làm việc, ông nhận ra bản thân dần xa rời chuyên môn y khoa. Nghe lời khuyên từ nhà thơ Chế Lan Viên, ông đắn đo, suy nghĩ suốt 2 năm rồi quyết định từ bỏ ngành y để theo đuổi sự nghiệp viết văn chuyên nghiệp.

Từ đó, Vũ Quần Phương gắn bó với hoạt động văn học nghệ thuật và nhanh chóng khẳng định vị trí của mình. Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Trưởng ban biên tập chương trình “Tiếng thơ” của Đài Tiếng nói Việt Nam, Trưởng ban Biên tập văn học hiện đại của Nhà xuất bản Văn học, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, Tổng Biên tập báo Người Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng thơ Hội Nhà văn Việt Nam, đồng thời là Đại biểu Quốc hội khóa IX. Ngoài sáng tác thơ, ông còn nổi tiếng trong lĩnh vực phê bình văn học và nghiên cứu thơ ca.

Năm 2007, Vũ Quần Phương được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật nhằm ghi nhận những đóng góp lớn lao của ông cho nền văn học nước nhà.

Trong sự nghiệp sáng tác, ông đã để lại nhiều tập thơ có giá trị như: Cỏ mùa xuân (1966), Hoa trong cây (1977), Những điều cùng đến (1983), Đợi (1988), Vầng trăng trong xe bò (1988), Vết thời gian (1996), Quên chữ… quên câu (2000), Giấy mênh mông trắng (2003), Chỗ ấy sóng… (2008). Những tác phẩm của ông thường mang giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng nhưng giàu chiêm nghiệm về cuộc sống, con người và thời gian.

Con trai giỏi giang, thành đạt

Không chỉ được ngưỡng mộ bởi tài năng, nhà thơ Vũ Quần Phương còn có gia đình nhỏ hạnh phúc. Ông cùng vợ là dược sĩ Đào Thị Hường có hai con trai là Vũ Hà Văn và Vũ Thanh Điềm.

Con trai cả của nhà thơ Vũ Quần Phương là Vũ Hà Văn, là một nhà Toán học nổi tiếng. Ông từng giành giải Nhì kỳ thi học sinh giỏi Toán quốc gia. Sau khi tốt nghiệp Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, ông đỗ vào khoa Điện tử - Tin học của Đại học Bách khoa Hà Nội với điểm số cao, rồi nhận học bổng sang Hungary học tại Đại học Bách khoa Budapest.

Trong thời gian học tập tại Hungary, niềm đam mê Toán học đã thôi thúc ông chuyển từ ngành kỹ thuật sang khoa Toán. Tại đây, ông liên tiếp đạt thành tích xuất sắc trong cuộc thi Toán sinh viên Schweitzer Miklos giai đoạn 1991 - 1993 và được nhà Toán học nổi tiếng László Lovász định hướng theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu. Năm 1994, ông tốt nghiệp loại xuất sắc ngành Toán và nhận giải thưởng của Hội Toán học Hungary.

Sau đó, Vũ Hà Văn hoàn thành chương trình Tiến sĩ tại Yale University dưới sự hướng dẫn của Giáo sư László Lovász. Ông từng nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton, cộng tác với Microsoft và giảng dạy ở nhiều trường đại học danh tiếng như Đại học California San Diego hay Đại học Rutgers. Tại Yale, ông từng giữ cương vị Giáo sư và đảm nhiệm ghế Giáo sư danh dự Percey F. Smith.

Trong sự nghiệp khoa học, ông nhận được nhiều giải thưởng quốc tế uy tín như Sloan Fellowship (2001), CAREER Award của Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (2002), giải Polya của SIAM (2008) và giải Fulkerson của Hội Toán học Hoa Kỳ năm 2012 cho những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực toán học tổ hợp và xác suất.

Ngoài hoạt động học thuật quốc tế, ông còn đóng góp tích cực cho khoa học công nghệ Việt Nam. Năm 2018, ông tham gia sáng lập Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigData thuộc Vingroup với vai trò Giám đốc Khoa học, thúc đẩy nghiên cứu về dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Trong suốt sự nghiệp, Giáo sư Vũ Hà Văn đã công bố hơn 70 công trình khoa học quốc tế và đồng tác giả cuốn chuyên khảo Additive Combinatorics do Nhà xuất bản Đại học Cambridge phát hành. Đầu năm 2026, ông chính thức gia nhập Đại học Hong Kong, tiếp tục nghiên cứu trong các lĩnh vực tổ hợp, xác suất và lý thuyết ma trận ngẫu nhiên.

Con trai thứ hai của nhà thơ Vũ Quần Phương là Vũ Thanh Điềm. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã nổi bật với thành tích học tập xuất sắc. Trong kỳ thi đại học, ông dự thi vào 4 trường và đều đỗ với điểm số rất cao. Đặc biệt, ông trở thành Thủ khoa Đại học Bách khoa Hà Nội và Á khoa Trường Đại học Mỏ - Địa chất. 

Sau này, Vũ Thanh Điềm tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học, lấy học vị Tiến sĩ và làm việc trong lĩnh vực công nghệ cao. Hiện ông là chuyên gia tại Google, khẳng định năng lực của một trí thức Việt Nam trong môi trường công nghệ quốc tế.