Chùa Từ Vân (hay còn gọi là chùa Ốc hay chùa San Hô) nằm trên đường 3 Tháng 4, khu vực Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Tên gọi của chùa bắt nguồn từ loại vật liệu đặc biệt xuất hiện dày đặc trong các công trình kiến trúc tại đây.

Chùa được xây dựng dựa trên sự thiết kế của hai nhà sư Thích Đức Minh và Thích Hạnh Minh từ năm 1968. Trải qua gần 6 thập kỷ, nơi đây không chỉ là một cơ sở Phật giáo mà còn được biết đến bởi cách đưa những vật liệu quen thuộc của vùng biển như san hô, vỏ ốc, vỏ sò vào kiến trúc và trang trí.

Trong số các công trình tại chùa, nổi bật nhất là tháp Bảo Tích cao 39m, được khởi công vào năm 1995. Để xây dựng công trình, các nhà sư và chú tiểu trong chùa trực tiếp tham gia nhiều công đoạn như vận chuyển đá, trộn vữa, sử dụng ròng rọc và tạo dựng từng phần của tháp. Quá trình thi công kéo dài khoảng 5 năm và chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp thủ công, không có sự hỗ trợ của những thiết bị xây dựng chuyên dụng.

Chính cách xây dựng này khiến Bảo Tích không chỉ gây chú ý bởi chiều cao mà còn ở khối lượng công việc thủ công phía sau từng chi tiết. Những mảng san hô được xếp, liên kết thành kết cấu, trong khi vỏ ốc, vỏ sò được lựa chọn và gắn thành nhiều lớp hoa văn chạy từ bên ngoài vào không gian phía trong. Vì thế khi nhìn từ xa, công trình nổi lên giữa khuôn viên với bề mặt được phủ dày những lớp san hô và vỏ nhuyễn thể.

Sự cầu kỳ của công trình càng hiện rõ khi phần chân được tổ chức theo dạng vòng tròn đồng tâm với 8 cửa, tượng trưng cho Bát Chánh Đạo trong Phật giáo. Bảo Tích gồm hai tầng, trong đó tầng trên là không gian thờ Phật, tầng dưới dành cho khách tham quan, chiêm ngưỡng kiến trúc. Công trình từng được ghi nhận trong Sách Kỷ lục Việt Nam với kỷ lục về tháp Bảo Tích cao nhất.

Bao quanh công trình chính là 49 tiểu tháp hình chóp, trên mỗi tiểu tháp có một tháp nhỏ, bên trong đặt tượng Phật hoặc Bồ Tát. Cách bố trí nhiều lớp khiến toàn bộ Bảo Tích khi nhìn từ xa nổi lên với bề mặt được phủ dày những lớp san hô và vỏ nhuyễn thể.

Nếu bên ngoài nổi bật với những bề mặt san hô thô ráp, không gian bên trong lại thu hút bởi hệ thống hoa văn được tạo tác từ vỏ ốc, vỏ sò. Các loại vật liệu có kích thước và hình dáng khác nhau được ghép thành từng mảng trang trí trên vòm, cột và nhiều chi tiết kiến trúc, đem hơi thở của vùng biển vào một không gian vốn mang tính tĩnh tại của Phật giáo.

Tuy nhiên, Bảo Tích mới chỉ là một nửa của hành trình khám phá chùa Từ Vân. Từ không gian cao, thoáng và nhiều ánh sáng trên mặt đất, du khách có thể tiếp tục bước vào một công trình gần như đối lập hoàn toàn nằm trong khuôn viên chùa.

Nếu tháp Bảo Tích hướng tầm nhìn lên cao, công trình thường được gọi là “18 tầng địa ngục” lại đưa người tham quan men theo những lối đi thấp, tối và quanh co.

Công trình được tạo dựng từ đá san hô, bên ngoài bao bọc bởi hình dáng một con rồng và có chiều dài khoảng 500m. Khi đi vào bên trong có nhiều đoạn hẹp, thấp, không gian thiếu ánh sáng và liên tục uốn quanh, khiến người đi phải chậm lại, thậm chí cúi người khi vượt qua một số vị trí. Chính đặc điểm này tạo nên sự tương phản rõ rệt với không gian sáng và thoáng phía trên mặt đất.

Dọc hành trình là những cảnh mô phỏng các tầng địa ngục cùng lời răn dạy gắn với quan niệm nhân quả, nghiệp báo trong đời sống Phật giáo. Vì thế, công trình không đơn thuần được xây dựng để tạo cảm giác bí ẩn hay thử thách người tham quan mà còn mang ý nghĩa nhắc nhở con người hướng đến lối sống thiện lành, tránh những việc làm sai trái.

Phía sau đó là Bát Nhã hoa viên, nơi cây xanh, hoa và những tiểu cảnh tiếp tục xuất hiện trong khuôn viên chùa, nơi đây mở ra một không gian thoáng đãng hơn. 

Dù ngày càng được nhiều du khách biết tới nhờ kiến trúc được làm từ vỏ ốc hay những mảng san hô phủ trên công trình, chùa Từ Vân vẫn là một cơ sở Phật giáo, nơi diễn ra các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt tâm linh.