Hầu như ai cũng từng cảm thấy mệt mỏi khi phải tiếp xúc với những người tiêu cực, từ đồng nghiệp đến người thân, những mối quan hệ đôi khi vô tình tạo ra áp lực kéo dài. Nhiều người cho rằng điều này chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới chỉ ra rằng tác động của các mối quan hệ tiêu cực không dừng lại ở cảm xúc mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể, thậm chí làm tăng tốc độ lão hóa sinh học.

Bằng chứng khoa học về việc mối quan hệ độc hại có thể “làm già” cơ thể

Mới đây, một nghiên cứu được công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences đã đặt ra một câu hỏi quan trọng: Liệu những mối quan hệ tiêu cực có thể khiến cơ thể “già đi” nhanh hơn hay không?

Công trình này do nhà xã hội học Byungkyu Lee thuộc Đại học New York dẫn đầu, nghiên cứu trên hơn 2.300 người tại bang Indiana. Điểm đặc biệt của nghiên cứu này là không dựa trên cảm nhận chủ quan mà nhờ các công cụ sinh học hiện đại để đo lường. 

Cụ thể, họ áp dụng “đồng hồ biểu sinh” - một phương pháp dựa trên quá trình methyl hóa DNA để đánh giá tuổi sinh học của cơ thể. Hai công cụ tiên tiến được sử dụng là GrimAge2 và DunedinPACE, giúp ước tính mức độ và tốc độ lão hóa của mỗi người.

Trong nghiên cứu, người tham gia được yêu cầu liệt kê các mối quan hệ thân thiết và xác định đâu là người khiến họ căng thẳng hoặc khó chịu. Những người này được gọi là “người gây phiền phức”, bao gồm những người thường xuyên tạo xung đột, gây áp lực cảm xúc hoặc khiến người khác rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Kết quả cho thấy, khoảng 28,8% người tham gia cho biết họ có ít nhất một mối quan hệ như vậy trong cuộc sống, trong khi gần 10% có từ hai mối quan hệ tiêu cực trở lên. Khi đối chiếu với dữ liệu sinh học, các nhà khoa học nhận thấy mỗi mối quan hệ độc hại có thể làm tăng tốc độ lão hóa sinh học thêm khoảng 1,5%.

Đáng chú ý, những người có mối quan hệ tiêu cực thường có tốc độ lão hóa cao hơn trung bình khoảng 9 tháng so với những người cùng độ tuổi nhưng có môi trường xã hội lành mạnh hơn.

Vì sao căng thẳng từ mối quan hệ lại ảnh hưởng đến sức khỏe?

Để hiểu rõ hơn, các nhà khoa học đã dựa trên cơ chế phản ứng với căng thẳng của cơ thể. Khi con người rơi vào trạng thái stress kéo dài, cơ thể sẽ liên tục kích hoạt hệ thống phản ứng căng thẳng, làm tăng hormone như cortisol và gây viêm trên diện rộng.

Tình trạng này nếu diễn ra trong thời gian dài sẽ dẫn đến cái gọi là “tải trọng dị ứng”, tức sự tích lũy tổn thương sinh lý do căng thẳng mãn tính. Đây là yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường và rối loạn miễn dịch.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các mối quan hệ độc hại có liên quan đến mức độ viêm nhiễm cao hơn và nguy cơ mắc nhiều bệnh lý hơn. Viêm mãn tính đã được biết là đóng vai trò trong nhiều loại bệnh, bao gồm bệnh tim mạch, tiểu đường và một số rối loạn tự miễn dịch.

Một phát hiện đáng chú ý khác là không phải tất cả các mối quan hệ tiêu cực đều có tác động như nhau. Theo nghiên cứu, những mối quan hệ độc hại với bạn bè và thành viên gia đình có liên quan mạnh mẽ hơn đến việc tăng tốc lão hóa so với mối quan hệ vợ chồng.

Các nhà khoa học cho rằng điều này có thể do hôn nhân, dù có xung đột, vẫn mang lại những lợi ích nhất định như sự đồng hành và hỗ trợ tinh thần, giúp giảm bớt tác động tiêu cực.

Ngoài ra, phụ nữ thường dễ nhận ra và báo cáo rằng họ có những mối quan hệ gây căng thẳng nhiều hơn nam giới. Những người phụ thuộc nhiều vào người khác về mặt cảm xúc cũng dễ bị ảnh hưởng hơn bởi các mối quan hệ tiêu cực.

Trong nhiều năm, các nghiên cứu đã chứng minh lợi ích của các mối quan hệ tích cực đối với sức khỏe. Những người có bạn bè thân thiết và gia đình hỗ trợ thường có tinh thần tốt hơn, sống lâu hơn và ít mắc bệnh mãn tính. Tuy nhiên, nghiên cứu lần này nhấn mạnh mặt còn lại của vấn đề: không phải mối quan hệ nào cũng tốt.

Những mối quan hệ tiêu cực có thể trở thành nguồn căng thẳng âm thầm nhưng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất. Điều đáng nói là những căng thẳng này thường không dễ nhận ra như các biến cố lớn trong cuộc sống, mà tồn tại dưới dạng những tương tác nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng đây mới là mối liên hệ, chưa thể khẳng định hoàn toàn quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, kết quả vẫn cho thấy môi trường xã hội có thể là yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong việc bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Vì vậy, việc duy trì các mối quan hệ tích cực, thiết lập ranh giới lành mạnh và chú ý đến sức khỏe tinh thần không chỉ giúp cuộc sống nhẹ nhàng hơn mà còn góp phần làm chậm quá trình lão hóa của cơ thể.