Xuất khẩu gạo đối mặt thách thức lớn từ thị trường quốc tế

Tại Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, các chuyên gia nhận định ngành lúa gạo vừa trải qua một năm đầy biến động. Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho biết năm 2025, kinh tế thế giới chịu tác động mạnh từ địa chính trị và sự điều chỉnh chính sách của các quốc gia nhập khẩu. Dù bối cảnh khó khăn, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn giữ vững vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Đồng thời, chất lượng và giá trị hạt gạo ngày càng nâng cao, góp phần củng cố uy tín thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Theo báo cáo từ hiệp hội, thị trường gạo thế giới năm qua tuy ổn định hơn năm 2024 nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ thời tiết cực đoan và chi phí sản xuất tăng cao. Nguồn cung toàn cầu có cải thiện, song chính sách thương mại của các nước tiếp tục tác động đáng kể đến quan hệ cung – cầu. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2025 đạt 8,063 triệu tấn, tương đương 4,104 tỷ USD. So với năm 2024, con số này giảm 10,79% về lượng và 27,57% về trị giá, trong khi giá xuất khẩu bình quân đạt gần 509 USD mỗi tấn.

Dù sụt giảm so với năm đạt đỉnh 2024, kết quả này vẫn cao hơn giai đoạn trước năm 2022, qua đó khẳng định vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng gạo toàn cầu. Năm qua cũng ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét về thị trường, khi Philippines tiếp tục là đối tác lớn nhất, chiếm gần 40% tổng lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, sản lượng sang thị trường này giảm mạnh do những điều chỉnh chính sách nhập khẩu. Ngược lại, khu vực châu Phi tăng trưởng ấn tượng với các thị trường như Bờ Biển Ngà và Ghana. Trung Quốc cũng ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ, trong khi Indonesia và Malaysia lại giảm đáng kể.

Đánh giá về bức tranh chung, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh hội nghị là diễn đàn quan trọng để đánh giá toàn diện hoạt động của ngành. Theo ông, dù thị trường thế giới biến động, nhờ sự chỉ đạo kịp thời của Chính phủ, xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn đạt kết quả khả quan với gần 8,1 triệu tấn. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế và thách thức phía trước, khi môi trường kinh doanh nông sản ngày càng phức tạp.

Cục trưởng Nguyễn Anh Sơn nhận định thị trường lương thực toàn cầu đang chịu tác động mạnh từ yếu tố địa chính trị và biến đổi khí hậu, khiến xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại của các nước trở nên khó lường hơn. Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn đối mặt nhiều khó khăn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn bền vững khắt khe. Ngoài ra, các rủi ro về logistics và thanh toán quốc tế vẫn hiện hữu, gây áp lực trực tiếp lên chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.

Chủ động triển khai giải pháp nâng cao giá trị hạt gạo

Để vượt qua khó khăn, Cục trưởng Nguyễn Anh Sơn yêu cầu Hiệp hội Lương thực Việt Nam phát huy vai trò đại diện ngành hàng, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để mở cửa thị trường. Hiệp hội cần tăng cường theo dõi, phân tích tình hình cung – cầu và giá cả thế giới, từ đó cung cấp thông tin kịp thời cho doanh nghiệp. Việc xây dựng chiến lược xúc tiến thương mại dài hạn, gắn với Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo đến năm 2030, được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng và giá trị hạt gạo Việt Nam.

Đối với các thương nhân, ông Nguyễn Anh Sơn lưu ý cần chủ động cập nhật thông tin, thận trọng trong việc lựa chọn đối tác và quản lý rủi ro thanh toán. Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, giảm dần sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống và tăng cường khai thác các khu vực tiềm năng như Bắc Á hay châu Mỹ. Đặc biệt, các hội viên cần lưu ý đáp ứng tối đa các tiêu chuẩn mới, tiêu biểu là Nghị định 280 của Hải quan Trung Quốc có hiệu lực từ tháng 6 năm 2026. Bên cạnh đó, doanh nghiệp lúa gạo cần thực hiện cạnh tranh lành mạnh để cùng nhau chinh phục thị trường quốc tế.

Phát biểu tại hội nghị, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định ngành lúa gạo năm 2026 sẽ tiếp tục đối mặt thách thức từ biến đổi khí hậu và tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao. Do đó, yêu cầu cấp bách hiện nay là đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất và phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái. Việc tăng cường liên kết chuỗi giá trị lúa gạo và mở rộng thị trường xuất khẩu sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Đại diện bộ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển lúa gạo bền vững trong bối cảnh mới.

Về phía hiệp hội, ông Đỗ Hà Nam xác định định hướng năm 2026 là tiếp tục tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phối hợp triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Hoạt động xúc tiến thương mại gạo sẽ được đẩy mạnh, tập trung duy trì các thị trường truyền thống như Philippines và Trung Quốc. Các chương trình kết nối giao thương và xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường gạo sẽ tiếp tục được triển khai đồng bộ.

Dự báo trong năm 2026, sản lượng lúa trong nước dự kiến đạt khoảng 43–44 triệu tấn, đảm bảo đủ nhu cầu tiêu dùng nội địa và phục vụ xuất khẩu. Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu gạo được đặt ra trong khoảng 7,5–7,7 triệu tấn. Ông Đỗ Hà Nam khẳng định, dù giá gạo thế giới có thể hạ nhiệt dẫn đến kim ngạch giảm nhẹ về giá trị, việc nâng cao chất lượng sản phẩm vẫn là kim chỉ nam. Ngành lúa gạo sẽ tiếp tục thực hiện linh hoạt các chính sách điều hành để đảm bảo cân đối cung – cầu và duy trì đà tăng trưởng bền vững cho xuất khẩu gạo Việt Nam.