Điểm sáng tăng trưởng và năng lực nội tại
Theo số liệu thống kê từ Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), năm 2025, thị trường dược phẩm Việt Nam tiếp tục đà tăng trưởng ổn định từ 6 - 8%. Tổng giá trị thị trường ước tính đã tăng mạnh từ mức 2,7 tỷ USD (năm 2015) và dự báo sẽ chạm mốc 8 tỷ USD vào năm 2026, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường dược phẩm năng động nhất khu vực châu Á.

Hệ thống phân phối thuốc hiện nay đã phát triển rộng khắp với mạng lưới dày đặc, bao gồm 245 cơ sở xuất nhập khẩu và bảo quản; gần 8.000 cơ sở bán buôn và hơn 95.600 cơ sở bán lẻ (nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc trạm y tế). Sự phân bố tương đối đồng đều này giúp đảm bảo khả năng cung ứng thuốc tốt cho người dân trên toàn quốc.
Đáng chú ý, năng lực sản xuất trong nước đã có những bước tiến vượt bậc. Tính đến nay, cả nước có 243 nhà máy đạt chuẩn GMP-WHO (tăng mạnh so với 158 nhà máy năm 2015), trong đó có 29 nhà máy đạt các tiêu chuẩn khắt khe như GMP-EU, PIC/S-GMP. Thuốc sản xuất trong nước hiện đã đáp ứng được 60% về số lượng và 46% về giá trị sử dụng; bao phủ đầy đủ 13/13 nhóm thuốc thiết yếu theo phân loại của WHO và cung ứng 11/12 loại vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
Về xuất khẩu, Việt Nam hiện đứng thứ 4 trong khu vực Đông Nam Á với 67 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, tổng kim ngạch đạt 312 triệu USD trong năm 2025. Trong đó, khối doanh nghiệp FDI vẫn chiếm ưu thế (chiếm 75% giá trị), thị trường chủ lực là châu Á, châu Âu và Nhật Bản.
Bài toán tự chủ nguồn dược liệu và sinh kế bền vững
Dù tiềm năng lớn, một nghịch lý vẫn tồn tại: Việt Nam hằng năm vẫn phải nhập khẩu từ 80 - 90% nguyên liệu sản xuất thuốc với giá trị hàng tỷ USD. Trước thực trạng này, cử tri (đơn cử như tại Quảng Ninh) đã kiến nghị cần có chiến lược căn cơ để giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.
Thực hiện Quyết định số 376/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường để cụ thể hóa quy hoạch vùng trồng dược liệu, bảo tồn gen và chế biến theo chuỗi giá trị. Mục tiêu không chỉ là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa dược liệu mà còn gắn kết với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Việc phát triển vùng trồng dược liệu quý (thuộc Tiểu dự án 2, Dự án 3) được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" kép: vừa giúp ngành dược chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào, vừa tạo sinh kế bền vững, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc tại các địa phương có thế mạnh về thổ nhưỡng.
Năm 2025 ghi nhận những nỗ lực mạnh mẽ của cơ quan quản lý trong việc cắt giảm thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Bộ Y tế đã cắt giảm gần 40% thủ tục trong lĩnh vực dược, mỹ phẩm (từ 124 xuống 75 thủ tục), đồng thời cung cấp 47 dịch vụ công trực tuyến. Nhờ đó, 94% hồ sơ cấp mới đăng ký lưu hành thuốc được giải quyết đúng hạn, thời gian xử lý trung bình giảm đáng kể.
Một điểm sáng trong chuyển đổi số là sự tham gia của khối doanh nghiệp bán lẻ. Điển hình, hệ thống Nhà thuốc Long Châu đã triển khai dịch vụ mua thuốc trực tuyến thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID. Đây là bước tiến lớn giúp minh bạch hóa thị trường, bảo vệ người tiêu dùng trước vấn nạn thuốc giả và nâng cao trải nghiệm mua sắm an toàn, bảo mật.
Hoàn thiện thể chế để bứt phá
Bên cạnh những gam màu sáng, ngành dược vẫn đối diện với thách thức từ nạn thuốc giả, thuốc kém chất lượng, đặc biệt trên môi trường trực tuyến (online). Dù tỷ lệ thuốc kém chất lượng được kiểm soát ở mức thấp (khoảng 0,6 - 1,5%), nhưng thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi.
Theo ông Nguyễn Thành Lâm - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn kẽ hở và chế tài chưa đủ sức răn đe. Doanh nghiệp cũng phản ánh những vướng mắc về thủ tục hành chính như yêu cầu giấy chứng nhận GMP, hay việc hồ sơ bị yêu cầu bổ sung không cần thiết.
Để tháo gỡ điểm nghẽn, Chính phủ đã ban hành Nghị định 163/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn Luật Dược sửa đổi, trong đó lần đầu tiên áp dụng cơ chế thẩm định nhanh (tham chiếu kết quả từ các cơ quan quản lý dược chặt chẽ - SRA). Điều này tạo điều kiện cho người bệnh sớm tiếp cận các loại thuốc mới, thuốc biệt dược gốc và thuốc công nghệ cao.
Hướng tới năm 2026 và tầm nhìn 2030, ngành dược Việt Nam đang chuẩn bị hạ tầng cho một giai đoạn phát triển mới với các dự án lớn như: Khu công nghệ dược - sinh học quy mô 300 ha tại tỉnh Hưng Yên (dự kiến khởi công quý II/2026) và Khu công nghiệp chuyên ngành y dược tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Sự kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và hạ tầng sản xuất hiện đại sẽ là kiềng ba chân vững chắc để ngành dược Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm sản xuất dược phẩm giá trị cao trong khu vực.