Các đợt tấn công bằng máy bay không người lái từ phía Ukraine nhằm vào hệ thống nhà máy lọc dầu, đường ống, phương tiện vận tải và hạ tầng cảng biển đã đẩy ngành công nghiệp dầu khí của Nga vào cục diện chưa từng thấy trong 24 năm qua. 

Sản lượng rơi xuống đáy kỷ lục

Ước tính trong tháng 7, lượng dầu thô được xử lý tại các cơ sở lọc dầu trên khắp nước Nga chỉ đạt khoảng 3,6 triệu thùng mỗi ngày. Con số này đánh dấu cột mốc thấp nhất kể từ tháng 5/2002, đồng thời sụt giảm hơn một phần ba so với mức trung bình theo mùa. Để so sánh, trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025, công suất chế biến của quốc gia này ở cùng thời điểm luôn duy trì ổn định trong khoảng 5,3-5,6 triệu thùng/ngày.

Sự sụt giảm sâu này xuất phát từ chiến dịch không kích dồn dập của đối phương. Chỉ riêng trong tháng 7, Ukraine đã tấn công vào 18 nhà máy lọc dầu của Nga, phá vỡ kỷ lục 17 vụ từng được ghi nhận hồi tháng 5. Điểm nóng trong số các mục tiêu bị nhắm tới là nhà máy lọc dầu Omsk - cơ sở lọc dầu lớn nhất nước Nga với công suất 440.000 thùng/ngày, mặc dù nằm cách khu vực biên giới Ukraine tới hơn 2.500 km.

Bên cạnh các cơ sở sản xuất, mạng lưới vận chuyển và logistics năng lượng cũng trở thành mục tiêu trọng điểm. Trong cùng thời gian, máy bay không người lái của Ukraine đã đánh trúng 5 tàu chở dầu kích thước lớn, 5 hạng mục thuộc hạ tầng cảng biển và 2 tuyến đường ống dẫn dầu. Báo cáo thống kê chỉ ra tổng cộng 30 cuộc tấn công đã nhắm vào hệ thống dầu khí Nga trong tháng 7, trở thành tháng có tần suất tập kích cao thứ hai kể từ thời điểm xung đột toàn diện nổ ra.

Theo chuyên gia Sergei Vakulenko từ Trung tâm Carnegie Russia Eurasia, chiến thuật của phía Ukraine được triển khai có lộ trình rõ ràng. Lực lượng này dồn sức tấn công các nhà máy lọc dầu trong nửa đầu tháng 7, sau đó chuyển hướng sang hệ thống logistics và phương tiện vận tải xuất khẩu ở giai đoạn cuối tháng. Mặc dù vậy, các trận không kích vào nhà máy lọc dầu vẫn tiếp diễn dồn dập trong tuần cuối cùng, với 3 cơ sở quy mô lớn bị tấn công trong 3 ngày liên tiếp và thêm 4 nhà máy khác bị tập kích vào dịp cuối tuần.

Áp lực đè nặng lên chuỗi xuất khẩu

Việc hàng loạt nhà máy phải tạm dừng vận hành do hư hỏng nghiêm trọng đã trực tiếp gây sức ép lên thị trường nội địa. Để ngăn ngừa nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu trong nước, chính quyền Nga trong tuần trước đã phải quyết định gia hạn lệnh cấm xuất khẩu đối với phần lớn các mặt hàng xăng và dầu diesel.

Hệ quả của việc sụt giảm sản lượng lọc dầu là các nhà sản xuất tại Nga buộc phải đẩy mạnh việc xuất khẩu dầu thô. Điều này tạo nên áp lực vượt tải lên hệ thống cảng biển và lực lượng tàu chở dầu vốn đã gặp nhiều gián đoạn do các đợt tấn công từ phía Ukraine.

Tình trạng ách tắc thể hiện rõ tại cảng Novorossiysk nằm trên Biển Đen. Trong tuần tính đến ngày 26/7, khu vực này chỉ ghi nhận 4 tàu chở dầu hoàn tất việc bốc hàng, giảm tới một nửa so với con số 7 đến 8 tàu của hai tuần trước đó.

Đánh giá về cục diện hiện tại, ông Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, nhận định phía Nga có thể tính đến giải pháp điều hướng một phần lượng dầu thô sang khu vực các cảng ở biển Baltic. Mặc dù vậy, chuyên gia này cho rằng hạ tầng đường ống, hệ thống kho chứa cùng lượng tàu vận tải hiện có vẫn không đủ khả năng bù đắp hoàn toàn cho khối lượng xuất khẩu bị gián đoạn qua ngả Biển Đen.