Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này chiếm 21,9% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước.

Trong nhóm hàng nông sản, rau quả đạt kim ngạch khoảng 4,83 tỷ USD, tăng gần 25%, riêng thị trường Trung Quốc chiếm khoảng 55% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu nhập khẩu lớn, nước này cũng liên tục siết chặt các quy định về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh đó, việc Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức công nhận thêm 18 phòng thử nghiệm của Việt Nam được đánh giá là bước tiến quan trọng, góp phần giải quyết một trong những nút thắt kỹ thuật đối với hoạt động xuất khẩu.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, sau khi GACC hoàn tất việc xác nhận mẫu báo cáo thử nghiệm, từ ngày 31/7, tổng số phòng thử nghiệm của Việt Nam được phía Trung Quốc công nhận đã tăng từ 32 lên 50 đơn vị, tương đương mức tăng gần 60%.

Trong số này có 12 phòng được công nhận mới và 6 phòng được khôi phục phạm vi hoạt động đối với chỉ tiêu Cadimi. Hiện cả nước có 48 phòng đủ năng lực phân tích Cadimi và 39 phòng có khả năng kiểm nghiệm chỉ tiêu Vàng O - hai tiêu chí được Trung Quốc kiểm soát nghiêm ngặt đối với nhiều mặt hàng nông sản, đặc biệt là sầu riêng.

Đáng chú ý, hệ thống phòng thử nghiệm đã được mở rộng đến nhiều địa phương có vùng nguyên liệu lớn như Gia Lai và Lâm Đồng thay vì chỉ tập trung tại các trung tâm lớn. Điều này giúp doanh nghiệp và hợp tác xã giảm thời gian vận chuyển mẫu, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian hoàn thành các thủ tục kiểm nghiệm trong mùa thu hoạch.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, hệ thống phòng kiểm nghiệm hiện nay chủ yếu phục vụ xuất khẩu sầu riêng - mặt hàng có yêu cầu kiểm soát kỹ thuật nghiêm ngặt nhất khi vào thị trường Trung Quốc. Cùng với việc số lượng phòng thử nghiệm được mở rộng, số cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc chấp thuận cũng tăng từ khoảng 80 lên khoảng 150 cơ sở so với cùng kỳ năm trước.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định năng lực kiểm nghiệm hiện nay đã đủ đáp ứng nhu cầu xuất khẩu, không còn là điểm nghẽn của ngành hàng sầu riêng. Thách thức lớn hơn nằm ở đặc điểm thu hoạch tập trung theo mùa và theo từng vùng sản xuất.

Để phục vụ cao điểm thu hoạch sầu riêng tại khu vực Tây Nguyên trong các tháng 8 và 9, Bộ đã chỉ đạo bố trí các phòng thử nghiệm lưu động đến vùng nguyên liệu, đồng thời tổ chức làm việc liên tục để rút ngắn thời gian trả kết quả, bảo đảm tiến độ thông quan.

Việc nâng cao năng lực kiểm nghiệm cũng diễn ra song song với quá trình mở rộng thị trường xuất khẩu. Hiện Việt Nam và Trung Quốc đã ký nhiều nghị định thư đối với các mặt hàng như sầu riêng, chuối, mít, măng cụt, khoai lang, dừa, chanh leo, thạch đen và sầu riêng đông lạnh. Hai bên cũng đang tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường cho các sản phẩm như nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi. Mặc dù dư địa tăng trưởng còn rất lớn, thị trường Trung Quốc ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ngành rau quả cần chuyển từ mục tiêu tăng trưởng về sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào chế biến sâu, vùng nguyên liệu đạt chuẩn, logistics và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho rằng cùng với việc mở rộng năng lực kiểm nghiệm, cần đẩy nhanh quá trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói để đáp ứng điều kiện xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đề xuất xây dựng cơ chế ưu tiên đối với các đơn vị tuân thủ tốt và phát triển cơ sở dữ liệu số nhằm nâng cao tính minh bạch trong quản lý.

Theo Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt, cơ quan chuyên môn đang duy trì trao đổi kỹ thuật thường xuyên với GACC và dự kiến cử đoàn công tác sang Trung Quốc nhằm thúc đẩy việc công nhận các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đã hoàn thiện hồ sơ.

Các chuyên gia trong ngành nhận định, việc mở rộng thêm các phòng thử nghiệm không chỉ giúp tăng năng lực kiểm nghiệm mà còn từng bước hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật phục vụ xuất khẩu. Khi kết hợp với hệ thống vùng trồng đạt chuẩn, cơ sở đóng gói được cấp mã số và quy trình truy xuất nguồn gốc minh bạch, nông sản Việt Nam sẽ có thêm lợi thế để khai thác hiệu quả thị trường Trung Quốc, đồng thời đáp ứng xu hướng thương mại ngày càng coi trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững.