Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, yêu cầu về minh bạch thông tin, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những công cụ quan trọng giúp hiện thực hóa các yêu cầu này là hệ thống mã số, mã vạch – công nghệ nhận dạng và thu thập dữ liệu tự động đang được ứng dụng rộng rãi trên toàn cầu.

Mã số, mã vạch là công nghệ cho phép nhận diện sản phẩm thông qua việc gán cho mỗi mặt hàng một dãy số hoặc ký tự duy nhất. Dãy số này được mã hóa thành các vạch đậm, nhạt, dài, ngắn xen kẽ với khoảng trống theo quy tắc nhất định để thiết bị có thể quét và xử lý. Mã số thường được in dưới dạng chữ số bên dưới mã vạch, đóng vai trò như “chứng minh thư” của sản phẩm, phản ánh thông tin về xuất xứ và quá trình lưu thông hàng hóa.

Điểm đặc biệt của hệ thống mã số mã vạch là mỗi sản phẩm được gán một mã số duy nhất, không trùng lặp, giúp phân biệt hàng hóa không chỉ ở cấp độ doanh nghiệp mà còn theo từng quốc gia, khu vực. Hiện nay, công nghệ mã vạch ngày càng phát triển đa dạng, không chỉ dừng lại ở dạng tuyến tính truyền thống mà còn mở rộng sang mã hai chiều, mã điểm, mã vòng tròn đồng tâm hoặc tích hợp trong hình ảnh.

Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng mã số, mã vạch mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, hệ thống này giúp tự động hóa quá trình quản lý hàng hóa từ khâu nhập - xuất kho, kiểm kê đến bán hàng, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả vận hành. Đồng thời, mã số mã vạch hỗ trợ kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng, theo dõi hành trình sản phẩm từ sản xuất đến tiêu thụ, qua đó nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, mã số mã vạch góp phần tăng cường tính minh bạch và uy tín của sản phẩm trên thị trường. Người tiêu dùng có thể dễ dàng tra cứu thông tin về nguồn gốc, nhà sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng thông qua việc quét mã, từ đó tạo niềm tin và nâng cao giá trị thương hiệu cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc sử dụng mã số, mã vạch theo tiêu chuẩn quốc tế như GS1 còn giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong hoạt động xuất khẩu, khi sản phẩm có thể được nhận diện và chấp nhận trên nhiều thị trường mà không cần thay đổi hệ thống mã hóa. Đây được xem là “tấm hộ chiếu thương mại” giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với việc thúc đẩy ứng dụng trong thực tiễn, công tác quản lý nhà nước về mã số, mã vạch cũng được chú trọng. Nghị định số 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định chi tiết việc triển khai mã số mã vạch theo hướng thống nhất, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan thống nhất quản lý nhà nước về mã số, mã vạch, có trách nhiệm xây dựng chiến lược, chương trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các văn bản pháp luật liên quan; đồng thời hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương và tổ chức, cá nhân triển khai áp dụng.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia là cơ quan thường trực, trực tiếp tổ chức triển khai, hướng dẫn áp dụng và cấp, quản lý mã số mã vạch theo tiêu chuẩn của Tổ chức mã số, mã vạch quốc tế GS1; đồng thời xây dựng, vận hành và khai thác cơ sở dữ liệu mã số mã vạch quốc gia, kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành, địa phương phối hợp triển khai ứng dụng mã số mã vạch trong phạm vi quản lý; Bộ Tài chính chủ trì xây dựng và hướng dẫn việc thu, quản lý, sử dụng phí cấp mã số mã vạch theo quy định.

Trong xu thế chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, mã số mã vạch không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là nền tảng quan trọng giúp nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng cường quản lý chất lượng và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững trong chuỗi cung ứng hàng hóa.