Sau hợp nhất địa giới hành chính, Lào Cai có diện tích tự nhiên 13.255 km², trong đó đất nông nghiệp khoảng 1,19 triệu ha, chiếm gần 90% diện tích tự nhiên. Riêng đất lâm nghiệp hơn 860.000 ha tạo dư địa lớn để phát triển nông nghiệp, kinh tế rừng, du lịch sinh thái và các mô hình kinh tế xanh.

Sự đa dạng về địa hình, khí hậu cũng là lợi thế nổi bật của tỉnh. Vùng thấp phù hợp với quế, chè, chuối, dứa, cây ăn quả và chăn nuôi; trong khi vùng cao có điều kiện phát triển dược liệu, rau ôn đới, hoa chất lượng cao, cá hồi, cá tầm cùng nhiều sản phẩm đặc hữu.

Đáng chú ý, Lào Cai nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, giữ vai trò cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam với khu vực Tây Nam Trung Quốc. Khi hạ tầng giao thông, đường sắt và logistics tại khu vực cửa khẩu tiếp tục được đầu tư, lợi thế này sẽ tạo thêm động lực cho vận chuyển, chế biến và xuất khẩu nông sản.

Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản của Lào Cai duy trì tốc độ tăng trưởng khá tích cực. Năm 2025, khu vực này tăng 5,35%; 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 5,19%, đứng thứ tư cả nước và thứ ba khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.

Nhiều vùng nguyên liệu quy mô lớn đã được hình thành, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa gắn với tiêu chuẩn và thị trường. Toàn tỉnh hiện có khoảng 6.296 ha dược liệu, đạt trên 92% kế hoạch, trong đó 8 loại đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Diện tích chè đạt hơn 15.278 ha, với trên 1.219 ha chè hữu cơ và 38 mã số vùng trồng. Sản phẩm chè đã có điều kiện tiếp cận các thị trường như Indonesia, Nga, Belarus, Ấn Độ và Uzbekistan.

Cây chuối cũng đang hình thành chuỗi sản xuất hướng tới xuất khẩu khi khoảng 70% sản lượng được đưa ra thị trường nước ngoài. Lào Cai đã xây dựng 11 mã số vùng trồng và 4 cơ sở đóng gói đáp ứng yêu cầu quốc tế. Bên cạnh đó, các vùng dứa, dâu tằm, rau chuyên canh và cây ăn quả ôn đới tiếp tục được mở rộng. Trong chăn nuôi, tỉnh có hơn 1.178 trang trại và 7 chuỗi liên kết quy mô lớn, từng bước chuyển sang các mô hình an toàn sinh học, hữu cơ.

Thủy sản cũng được xác định là lĩnh vực còn nhiều dư địa. Với hơn 23.000 ha mặt nước thuận lợi cho nuôi trồng tập trung, Lào Cai có điều kiện phát triển nuôi thâm canh, công nghệ tuần hoàn và các sản phẩm cá nước lạnh có giá trị cao.

Điểm đáng chú ý trong quá trình này là tỉnh đang chuyển trọng tâm từ mở rộng sản lượng sang nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và liên kết doanh nghiệp với vùng nguyên liệu. Đây là yếu tố then chốt để gia tăng giá trị nông sản và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô. Với hơn 860.494 ha rừng và tỷ lệ che phủ đạt 61,5%, Lào Cai có nền tảng thuận lợi để phát triển lâm nghiệp đa giá trị.

Thay vì chỉ tập trung vào gỗ và lâm sản, tỉnh đang mở rộng các hoạt động kinh tế dưới tán rừng như phát triển dược liệu, du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng và tín chỉ carbon. Hơn 36.400 ha đã được cấp chứng chỉ rừng hoặc chứng nhận quế hữu cơ, trong khi trên 6.300 ha được cấp mã số vùng rừng trồng nguyên liệu.

Trong danh mục ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030, Lào Cai dành 74 dự án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng trong rừng và 15 dự án phát triển dược liệu dưới tán rừng. Định hướng này vừa tạo thêm giá trị kinh tế, sinh kế cho người dân, vừa góp phần bảo tồn tài nguyên và giảm áp lực khai thác rừng theo phương thức truyền thống.

Cùng với lợi thế tài nguyên, cải cách thể chế đang trở thành một yếu tố cạnh tranh mới của Lào Cai. Ngành Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát, sửa đổi và xây dựng nhiều văn bản phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 100% thủ tục hành chính được công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; 84 thủ tục được rút ngắn thời gian giải quyết và 100 thủ tục được cung cấp trực tuyến toàn trình.

Đáng chú ý, tỉnh triển khai cơ chế “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục đầu tư, theo đó Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thể được cấp trong vòng 24 giờ sau khi nhà đầu tư hoàn thành nghĩa vụ tài chính đối với dự án đủ điều kiện. Lào Cai cũng đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, lâm nghiệp, tài nguyên nước; ứng dụng GIS, viễn thám, trí tuệ nhân tạo và thiết bị bay không người lái trong quản lý tài nguyên và sản xuất. Việc quản trị dựa trên dữ liệu được kỳ vọng nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin nhanh hơn. Dù sở hữu nhiều lợi thế, đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và kinh tế xanh tại Lào Cai vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Đây cũng là dư địa lớn để doanh nghiệp tham gia.

Các lĩnh vực được kỳ vọng thu hút đầu tư gồm chế biến sâu quế, chè, dược liệu, chuối, dứa và cây ăn quả ôn đới; sản xuất giống chất lượng cao; nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh; chăn nuôi an toàn sinh học; nuôi thủy sản công nghệ cao; kho lạnh, logistics và bảo quản sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, kinh tế dưới tán rừng, tín chỉ carbon, dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái, tái chế phụ phẩm nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn đang mở ra những hướng đi mới phù hợp với xu thế tăng trưởng xanh. Trong giai đoạn tới, Lào Cai đặt trọng tâm hình thành các vùng nguyên liệu lớn, mở rộng diện tích đạt các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và GACP-WHO; đồng thời phát triển chế biến sâu, logistics và thương mại điện tử để kết nối sản xuất với thị trường.

Nếu hình thành được chuỗi liên kết đồng bộ từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến logistics và tiêu thụ, Lào Cai không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Với lợi thế về đất đai, khí hậu, rừng, vị trí giao thương và môi trường đầu tư đang được cải thiện, Lào Cai đang từng bước định hình hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, trong đó công nghệ và chế biến sâu trở thành động lực gia tăng giá trị, còn kinh tế rừng và kinh tế xanh mở rộng không gian tăng trưởng mới. Đây là nền tảng để tỉnh hướng tới vai trò trung tâm nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.