Không thể lãng phí “mỏ vàng” nông nghiệp

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa toàn cầu, bài toán môi trường ngày càng trở nên cấp thiết. Phát triển xanh không còn là xu hướng, mà đã trở thành hướng đi tất yếu. Việt Nam sở hữu nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, trong đó lá dứa được ví như “mỏ vàng” nếu biết khai thác đúng cách.

Xuất phát từ góc nhìn của một giảng viên môi trường, chị Vũ Thị Liễu nhận thấy cơ hội lớn từ nguồn nguyên liệu tưởng chừng bỏ đi này. Theo chị, Việt Nam hiện có khoảng 47.000 ha trồng dứa, tạo ra hàng triệu tấn lá dứa thải bỏ mỗi năm, trong khi ngành dệt may lại phụ thuộc hơn 90% nguyên liệu sơ thô nhập khẩu. Từ thực tế đó, năm 2021, Ecosoi ra đời với mục tiêu biến sợi dứa thành nguyên liệu cho ngành thời trang

Ban đầu chị Liễu chỉ đặt ra mục tiêu sản xuất xơ thô hoặc đến công đoạn cuộn sợi và có thể đưa ra thị trường, tuy nhiên đến bây giờ Ecosoi cho ra được những bề mặt vải rất đẹp, đa dạng ứng dụng, những bộ trang phục đắt tiền và xuất hiện trên các sàn diễn thời trang quốc tế.

Vải sản xuất từ lá dứa hiện được ưa chuộng trong ngành thời trang có mặt tại nhiều quốc gia nhờ nguồn gốc nguyên liệu tự nhiên. "Sợi dứa có đặc tính mềm mại, dai, vải sợi dứa là chất liệu an toàn dễ sử dụng hơn so với các loại sợi thực vật khác, đặc biệt vải có thể phân hủy tự nhiên không gây hại môi trường. Theo tính toán để sản xuất được một m2 vải sợi dứa chỉ cần sử dụng từ khoảng 20 lá dứa, như vậy Việt Nam đang sở hữu nguồn nguyên liệu vô cùng dồi dào cho ngành thời trang xanh trong nước và thế giới", chị Liễu cho biết.

Ngoài lá dứa, nước ta có nhiều phụ phẩm nông nghiệp có thể tận dụng, chế biến thành sợi như thân chuối, bã cà phê nhưng tất cả đều chưa được quan tâm xứng đáng. Nếu biết tận dụng, các cánh đồng trồng dứa sẽ trở thành "mỏ vàng" để khai thác, các thành viên Ecosoi thấy đây vừa là cơ hội và cũng là thách thức để nghiên cứu, sản xuất ra những bộ trang phục từ lá dứa theo quy trình khép kín.

Đổi đời lá dứa – mở sinh kế cho nông dân

Tại các vùng trồng dứa lớn như Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, trước đây lá dứa thường bị đốt bỏ sau thu hoạch, gây ô nhiễm môi trường và làm suy giảm hệ vi sinh vật đất. Từ khi Ecosoi liên kết thu mua lá dứa làm nguyên liệu, nông dân có thêm nguồn thu nhập mới.

Anh Nguyễn Văn Hạnh, giám đốc HTX Nông sản Hạnh phúc (Nghệ An), đồng sáng lập Ecosoi cho biết: Nguồn nguyên liệu lá dứa ở Việt Nam hầu như đâu cũng có tạo ra giá trị không chỉ thu hoạch từ quả mà còn từ lá và tạo công ăn việc làm cho nhiều người hơn. Chúng tôi đã cùng nhau nghiên cứu và sản xuất thành công máy tách sợi dứa, chiếc máy quan trọng nhất mà trên thị trường chưa có.

Anh Hạnh cho biết thêm, tại vùng trồng dứa hữu cơ của HTX Nông sản Hạnh phúc trước đây chỉ thu hoạch quả thì nay thu hoạch cả lá dứa. Thu nhập bình quân của bà con nông dân tăng đáng kể từ việc bán trái dứa, chổi giống, lá dứa đạt khoảng 200 triệu đồng/héc-ta/năm.

Theo quy trình sản xuất được nghiên cứu và xây dựng bởi Ecosoi, lá dứa sau khi thu hoạch sẽ được đưa vào máy để tách phần xơ và thịt lá dứa, xơ dứa sau khi ngâm rửa tách keo sẽ được đưa về nhà máy xử lý xơ và sản xuất sợi. Ngoài ra, phần thịt lá dứa được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón hữu cơ rất tốt.

Chị Lê Thị Nhung, xã Quỳnh Thắng, Nghệ An, nông dân trồng dứa cho biết: Ecosoi thu mua lá dứa vài năm gần đây làm sợi đã làm tăng thu nhập cho chúng tôi vừa bán được quả, vừa bán được lá vừa bán được chồi, việc cũng đều hơn. Ngày trước khi đến mùa thu hoạch quả mới có việc làm còn lá dứa có thể thu nhiều lần trong năm.

Ở góc nhìn của doanh nghiệp, chị Liễu cho biết, Ecosoi không chỉ là một đơn vị thu mua, chế biến lá dứa mà còn hướng tới mô hình kinh tế chia sẻ, chuyển giao công nghệ cho các hợp tác xã. Những vùng có nguyên liệu sẵn và có cơ sở hạ tầng đảm bảo sẽ được chuyển giao công nghệ bao tiêu sản phẩm, giúp bà con nông dân sống được với cây dứa, yêu cây dứa hơn và làm giầu trên chính mảnh đất quê hương bằng cây trồng truyền thống.

Đặc biệt, sau nhiều nằm triển khai dự án hợp tác với bà con nông dân, mọi đối tượng đều có thể tham gia chuỗi sản xuất kinh tế từ phụ nữ dân tộc thiểu số đến người khuyết tật, người cao tuổi. Họ có thể làm những công đoạn như chọn lá, tách sợi, phơi sợi và se chỉ, dệt, thêu những sản phẩm làm từ nguyên liệu lá dứa.

"Khi công suất nhà máy tăng lên khoảng 1.200 tấn sợi một năm Ecosoi sẽ thu mua cho bà con nông dân ở các tỉnh Nghệ An, Thánh Hóa, Ninh Bình... khoảng 70.000 tấn lá dứa mỗi năm, từ đó góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân trồng dứa, giúp bà con thêm niềm tin sống được nhờ nghề trồng dứa", chị Liễu cho biết.

Định hình thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế

Chị Liễu xác định, đưa nguyên liệu lá dứa vào ngành thời trang xanh để tạo thêm một sự lựa chọn cho người tiêu dùng, không phải để cạnh tranh với sợi bông truyền thống. Lá dứa có những lợi thế khác biệt vượt trội với sợi bông như sản xuất 1 kg sợi dứa thì chỉ cần 55 kg lá dứa còn đối với các nguyên liệu khác cần đến gần 70kg nguyên liệu đầu vào. Đặc biệt, để sản xuất ra 1 mét vuông vải thì các đơn vị bình thường cần đến 65 lít nước còn Ecosoi chỉ cần dùng khoảng 30 lít để tuốt rửa lá mà vẫn giữ được nguyên màu sắc và chất lượng xơ.

Chị Liễu cho biết, trên thế giới đặc biệt ở châu Âu những năm gần đây thời trang xanh rất được tin dùng và trở thành xu thế được ưa chuộng. Những bộ đồ thời trang đắt tiền hầu hết được làm từ các loại sợi thiên nhiên như sợi lanh, sợi chuối và cả sợi dứa. Về mặt thị trường, thời trang xanh không thiếu quan trọng là nguồn cung phải ổn định và uy tín, bởi vì thời trang xanh góp phần vào sự phát triển bền vững, giảm phát thải hàng trăm nghìn tấn CO2 ra môi trường mỗi năm.

Những năm đầu khởi nghiệp, Ecosoi gặp nhiều khó khăn về vốn và công nghệ. Tuy nhiên, doanh thu năm 2025 đã tăng gấp đôi so với năm 2024. Năm 2026, doanh nghiệp dự kiến tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, thương hiệu dần được khẳng định và có chỗ đứng trên thị trường trong và ngoài nước.

Hiện các sản phẩm thời trang sợi dứa của Ecosoi đã có mặt tại nhiều thị trường nhiều quốc gia như Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc… Cuối năm 2025, sản phẩm chứa sợi dứa đã xuất hiện trong hệ thống bán lẻ của các thương hiệu thời trang lớn trong và ngoài nước như Canifa, Lehouse… mở ra cơ hội để người tiêu dùng tiếp cận thời trang bền vững, thời trang xanh với sản phẩm “Made in Vietnam”.