Khủng hoảng Hormuz đẩy phí ưu tiên qua kênh đào Panama lên hàng triệu USD
Căng thẳng leo thang tại Trung Đông khiến nhiều tuyến vận tải biển phải đổi hướng khẩn cấp, kéo theo làn sóng tranh suất qua kênh đào Panama. Không ít doanh nghiệp chấp nhận chi thêm tới 4 triệu USD để rút ngắn thời gian vận chuyển và tránh nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh eo biển Hormuz đối mặt nguy cơ tê liệt vì căng thẳng Mỹ - Iran leo thang, kênh đào Panama đang trở thành tuyến vận tải thay thế quan trọng đối với nhiều doanh nghiệp logistics và năng lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama, nhu cầu giành quyền ưu tiên đi qua tuyến vận tải này đã tăng mạnh trong những tuần gần đây, khiến chi phí đấu giá “suất ưu tiên” leo lên mức kỷ lục.
Ông Ricaurte Vasquez, người đứng đầu kênh đào Panama, cho biết một công ty năng lượng đã chấp nhận trả thêm tới 4 triệu USD để đưa tàu chở nhiên liệu đi qua sớm hơn sau khi buộc phải thay đổi hành trình do rủi ro địa chính trị tại Trung Đông.
Ban đầu, con tàu này dự kiến vận chuyển hàng sang châu Âu nhưng sau đó chuyển hướng đến Singapore để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu khẩn cấp tại thị trường châu Á. Theo ông Vasquez, đây không phải trường hợp cá biệt. Nhiều doanh nghiệp dầu khí khác cũng đang chi thêm hơn 3 triệu USD ngoài mức phí thông thường nhằm được ưu tiên qua kênh đào trong thời gian sớm nhất.
Điều đáng chú ý là mức phí tăng mạnh không xuất phát từ tình trạng ùn tắc tại kênh đào Panama, mà chủ yếu do các doanh nghiệp thay đổi lộ trình vận tải vào phút chót khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị ảnh hưởng bởi xung đột địa chính trị.
“Doanh nghiệp tự quyết định mức giá họ sẵn sàng trả tùy theo mức độ khẩn cấp của hàng hóa”, ông Vasquez cho biết. Thông thường, tàu thuyền sẽ đăng ký lịch trình trước với mức phí cố định để đi qua kênh đào. Tuy nhiên, trong các tình huống khẩn cấp, doanh nghiệp có thể tham gia đấu giá để giành quyền ưu tiên. Nếu không có suất, tàu có thể phải neo đậu ngoài khơi nhiều ngày để chờ lượt.
Áp lực gia tăng đã khiến chi phí “mua suất” tăng vọt so với trước đây. Nếu như trước kia doanh nghiệp chỉ cần trả thêm khoảng 250.000-300.000 USD để được ưu tiên, hiện mức trung bình đã tăng lên khoảng 425.000 USD và có trường hợp lên tới hàng triệu USD.
Theo giới phân tích, diễn biến này cho thấy tác động lan rộng của căng thẳng tại Trung Đông đối với chuỗi logistics toàn cầu. Eo biển Hormuz hiện là một trong những tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Khi nguy cơ gián đoạn xuất hiện, nhiều doanh nghiệp buộc phải tìm các tuyến thay thế an toàn hơn dù phải chấp nhận chi phí cao hơn đáng kể.
Kênh đào Panama hiện chiếm khoảng 6% lưu lượng thương mại toàn cầu và đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với vận chuyển linh kiện ô tô, ngũ cốc, hàng điện tử giữa châu Á, châu Âu và bờ Đông nước Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Panama khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của eo biển Hormuz, đặc biệt đối với các siêu tàu chở dầu do hạn chế về kích thước và năng lực khai thác của tuyến kênh đào này.
Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu tiếp tục biến động khó lường, chi phí logistics và vận tải biển được dự báo sẽ còn chịu áp lực lớn, kéo theo nguy cơ gia tăng chi phí thương mại và năng lượng trên toàn cầu.
