Bước vào đầu tháng 8, hạ tầng năng lượng của Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận những số liệu đáng báo động. Theo dữ liệu từ Gas Infrastructure Europe, các kho chứa khí đốt toàn khối mới chỉ lấp đầy chưa đầy 58% dung tích, hụt tới 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.

Đánh giá về tình trạng này, ông Sebastian Heinermann, Giám đốc điều hành INES (hiệp hội kho chứa khí đốt hàng đầu của Đức), khẳng định lượng tồn kho hiện tại không chỉ bất thường theo chu kỳ hàng năm mà đã chạm mốc thấp chưa từng thấy trong lịch sử.

Về mặt lý thuyết, hệ thống lưu trữ của EU sở hữu sức chứa hơn 102 tỷ m3 khí đốt, đủ khả năng gánh vác tới 30% tổng nhu cầu tiêu thụ trong một mùa đông điều kiện bình thường. Tuy nhiên, khoảng trống lớn hiện tại đang đẩy cựu lục địa vào thế gọng kìm.

Chuyên gia phân tích cấp cao David Lewis từ Wood Mackenzie cảnh báo châu Âu đang đối mặt với nguy cơ rất lớn. Trường hợp xuất hiện một đợt rét đậm kéo dài, phương án duy nhất là thắt chặt nhu cầu tiêu thụ và chấp nhận mặt bằng giá cao cắt cổ, nếu không muốn chứng kiến thị trường rơi vào cảnh cạn sạch nguồn cung.

Bối cảnh hiện nay gợi nhớ đến cuộc khủng hoảng năm 2022 khi xung đột Ukraine bùng nổ. Thời điểm đó, việc Nga cắt giảm nguồn cung đã châm ngòi cho cuộc đua thu gom khí đốt, đẩy giá giao dịch lên đỉnh lịch sử vượt mốc 300 euro (tương đương 346 USD) mỗi megawatt giờ (MWh). Để phòng ngừa rủi ro tái diễn, EU từng siết quy định buộc các thành viên phải lấp đầy 90% kho chứa trước tháng 11. Nhưng khi ngọn lửa chiến sự Iran bùng phát năm nay, mục tiêu này buộc phải hạ xuống 80% nhằm tránh một làn sóng hoảng loạn mua vét.

Trớ trêu thay, cơ chế vận hành tự nhiên của thị trường đã bị phá vỡ. Thông thường, các tập đoàn thương mại sẽ tranh thủ gom khí đốt giá rẻ vào mùa hè, tích trữ trong kho để bán ra kiếm lời vào mùa đông. Dù vậy, làn sóng tăng giá mùa hè do chiến sự tại Trung Đông kết hợp với biến đổi khí hậu đã đảo ngược hoàn toàn quy luật này.

Tình hình càng thêm tồi tệ khi điểm nghẽn chiến lược tại eo biển Hormuz bị phong tỏa sau khi giao tranh bùng phát. Rào cản này làm đứt gãy dòng chảy LNG từ Qatar – quốc gia nắm giữ khoảng 20% nguồn cung toàn cầu – dập tắt hy vọng bù đắp trữ lượng của giới hoạch định chính sách EU.

Sự cố tại Hormuz kéo thị trường lún sâu vào trạng thái "backwardation" – hiện tượng giá khí đốt giao ngay cao hơn hẳn giá hợp đồng giao mùa đông. Việc mua hàng tích trữ lúc này trở thành một bài toán hoàn toàn lỗ vốn.

"Ở thời điểm hiện tại, doanh nghiệp hoàn toàn không có bất kỳ động lực tài chính nào để bơm thêm khí đốt vào kho", ông Jacob Mandel, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Aurora Energy Research, thẳng thắn chia sẻ.

Chi tiết này phản ảnh rõ qua biến động giá cả. Cuối tháng 7, giá khí đốt chuẩn tại châu Âu có thời điểm vọt từ 31 euro lên gần 60 euro/MWh, gần gấp đôi so với trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, trước khi hạ nhiệt về quanh mức 53 euro/MWh nhờ tín hiệu phục hồi từ các đàm phán hòa bình Mỹ - Iran.

Tùy thuộc vào tiến trình khai thông eo biển Hormuz, Energy Aspects dự báo giá khí đốt mùa đông tới sẽ duy trì trong khoảng 60-80 euro/MWh. Tệ hơn, nếu mất hoàn toàn nguồn LNG từ Qatar cộng hưởng với thời tiết khắc nghiệt, giá giao ngay giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 3/2027 có thể bị đẩy lên tới 110 euro/MWh.

Mặc dù các khảo sát do Reuters tổng hợp chỉ ra mức dự trữ toàn khối trước mùa đông nhiều khả năng chỉ chạm trần ở mức 67-76%, Ủy ban châu Âu vẫn duy trì thái độ điềm tĩnh và khẳng định chỉ tiêu 80% "hoàn toàn khả thi về mặt kỹ thuật". Thậm chí, EU vẫn kiên định với lộ trình cấm cửa hoàn toàn LNG từ Nga vào cuối năm nay nhằm siết chặt nguồn thu của Điện Kremlin.

Tình hình tại Đức – nền kinh tế tiêu thụ khí đốt lớn nhất khối – lại càng ảm đạm. Các kho chứa của Berlin, vốn chiếm tới hơn 20% tổng dung tích lưu trữ toàn EU, hiện mới chỉ đạt 47% công suất – mức đáy lịch sử kể từ khi dữ liệu được ghi nhận.

Dù vậy, Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức vẫn kiên quyết từ chối can thiệp hay ép buộc hai doanh nghiệp nhà nước là SEFE và Uniper gia tăng thu mua. Mặc cho những lời kêu gọi khẩn thiết, phát ngôn viên cơ quan này khẳng định việc lấp đầy kho chứa thuộc trách nhiệm của thị trường tự do, và bất kỳ hành động can thiệp nào từ chính phủ cũng sẽ khiến thị trường thêm thắt chặt, vô tình kích động đà tăng giá.

Giới phân tích cho rằng nếu không có sự can thiệp từ chính quyền để đẩy tốc độ bơm khí lên mức kỷ lục, mục tiêu 80% là điều bất khả thi. Chưa kể, các thương nhân châu Âu còn phải bước vào cuộc chiến nâng giá nảy lửa với các khách hàng châu Á – những người cũng đang ráo riết tìm kiếm nguồn hàng thay thế cho lượng LNG bị kẹt tại Hormuz.

Nhà phân tích khí đốt cấp cao Laurent Ruseckas từ S&P Global nhận định, đáp án cho tính đúng đắn trong chính sách của EU chỉ có thể giải bởi thời tiết.

Nếu nhiệt độ giảm sâu bất thường, giới giao dịch sẽ rơi vào thế việt vị, buộc phải tranh mua nguồn cung ở những phút cuối với giá trên trời, nhất là khi eo biển Hormuz chưa thể thông tuyến. Ngược lại, một mùa đông ôn hòa sẽ chứng minh việc chính phủ ngồi yên là hợp lý, bởi nếu vội vã thu mua theo chỉ tiêu chính trị ngay lúc này, chính quyền sẽ vô tình đẩy giá năng lượng tăng vọt tức thì.

Dù kịch bản nào xảy ra, gánh nặng tài chính cuối cùng vẫn trút lên vai người tiêu dùng. Bà Erisa Pasko, nhà phân tích cấp cao tại Energy Aspects, kết luận toàn bộ chi phí phát sinh sẽ bị chuyển dịch trực tiếp sang các hộ gia đình và khu vực sản xuất công nghiệp, đồng nghĩa với việc hóa đơn tiền điện, khí đốt sẽ tăng cao trong cả mùa đông năm nay lẫn mùa đông năm sau.