Những diễn biến mới của ngành khai khoáng toàn cầu được phản ánh trong Báo cáo Phát triển Khai khoáng Toàn cầu năm 2026, do China Mining News thuộc Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc biên soạn và công bố ngày 11/9 trong khuôn khổ Hội nghị và Triển lãm Khai khoáng Trung Quốc năm 2026 tại Thiên Tân.

Theo báo cáo, ngành khai khoáng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi đan xen, trong đó các yêu cầu về bảo đảm an ninh tài nguyên, sự phát triển nhanh của công nghệ và quá trình tái cấu trúc quản trị đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trên toàn chuỗi giá trị.

Ông Zou Xiehua, người đứng đầu China Mining News và trưởng nhóm biên soạn báo cáo, cho biết thị trường đang xuất hiện một số diễn biến trái chiều đáng chú ý. Trong khi chi tiêu cho hoạt động thăm dò ở khâu đầu nguồn tiếp tục giảm, hoạt động khoan thăm dò và thị trường vốn trong lĩnh vực khai khoáng lại có xu hướng sôi động hơn. Khoảng cách về giá giữa các nhóm khoáng sản phục vụ năng lượng truyền thống và năng lượng mới cũng ngày càng rõ nét.

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, đây là những tín hiệu phản ánh quá trình tái cơ cấu của ngành khai khoáng toàn cầu. Nhu cầu đối với các loại khoáng sản năng lượng nhìn chung có xu hướng chậm lại. Thị trường dầu mỏ đang đối mặt với tình trạng nguồn cung vượt nhu cầu, trong khi khí đốt tự nhiên ghi nhận sự gia tăng đồng thời về sản lượng và tiêu thụ.

Ở nhóm khoáng sản khối lượng lớn, thị trường tiếp tục có những diễn biến khác nhau. Đáng chú ý, trong nhóm khoáng sản mới nổi có ý nghĩa chiến lược, niken và lithium đang phải đối mặt với tình trạng dư cung ngày càng rõ rệt. Ngược lại, một số kim loại quý như bạch kim và bạc vẫn trong tình trạng nguồn cung hạn chế. Sự khác biệt này cho thấy thị trường khoáng sản đang ngày càng phân hóa theo từng nhóm hàng hóa, thay vì diễn biến đồng nhất như trước đây.

Một trong những điểm đáng chú ý được báo cáo chỉ ra là chi tiêu toàn cầu cho thăm dò khoáng sản rắn đã giảm năm thứ tư liên tiếp. Năm 2025, tổng chi tiêu cho hoạt động này còn khoảng 12,4 tỷ USD. Đáng chú ý, tỷ trọng dành cho hoạt động thăm dò sơ khởi chỉ còn 20,8% tổng chi tiêu.

Tuy nhiên, xu hướng đầu tư vào các dự án có tiềm năng rõ ràng lại đang gia tăng. Số lượng dự án khoan thăm dò tăng 9,9%, trong khi số lượng giếng khoan tăng tới 31,2% so với năm trước. Kim loại quý tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong các hoạt động khoan thăm dò.

Diễn biến trên cho thấy doanh nghiệp khai khoáng đang có xu hướng thận trọng hơn trong việc phân bổ vốn cho các dự án ở giai đoạn rủi ro cao, đồng thời tập trung nguồn lực vào những tài sản có triển vọng và mức độ chắc chắn lớn hơn.

Thị trường vốn cũng phản ánh rõ xu hướng này. Theo báo cáo, tổng giá trị huy động vốn trong ngành khai khoáng đạt khoảng 21,43 tỷ USD, trong khi giá trị các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) đạt 73,52 tỷ USD. Dòng vốn ngày càng ưu tiên những tài sản khai khoáng đã được phát triển tương đối hoàn chỉnh, có khả năng đưa vào khai thác và tạo dòng tiền với mức độ chắc chắn cao hơn. Không chỉ thị trường vốn và nguồn cung - cầu, công nghệ đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự thay đổi của ngành khai khoáng.

Theo báo cáo, hoạt động thăm dò khoáng sản ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã bước vào giai đoạn triển khai ở quy mô công nghiệp. Các hệ thống phát hiện và phân tích dữ liệu đa phương thức, kết hợp thông tin từ không gian, trên không, mặt đất và dữ liệu từ giếng khoan, đang từng bước được hình thành. Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng xác định các khu vực có tiềm năng khoáng sản, rút ngắn thời gian thăm dò và tối ưu hóa chi phí.

Trong khâu khai thác, xe tải không người lái đang được triển khai trên quy mô ngày càng lớn. Cùng với đó, các mô hình ngôn ngữ lớn được phát triển chuyên biệt cho ngành khai khoáng cũng đang mở rộng phạm vi ứng dụng, từ phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định đến quản lý hoạt động sản xuất. Những thay đổi này cho thấy quá trình số hóa ngành khai khoáng đang chuyển từ thử nghiệm công nghệ sang ứng dụng trực tiếp trong hoạt động sản xuất.

Song song với chuyển đổi số, quá trình xanh hóa cũng đang diễn ra trên toàn bộ chuỗi khai thác và chế biến khoáng sản. Theo báo cáo, thiết bị sử dụng năng lượng mới đã bắt đầu được ứng dụng trên toàn bộ quy trình khai thác và vận chuyển. Việc sử dụng các phương tiện và thiết bị năng lượng sạch không chỉ nhằm giảm phát thải mà còn góp phần thay đổi mô hình vận hành tại các khu mỏ.

Hoạt động tái chế pin năng lượng và phế liệu nam châm cũng đang chuyển từ giai đoạn xây dựng định hướng chiến lược sang sản xuất quy mô lớn. Điều này cho thấy kinh tế tuần hoàn đang ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của chuỗi giá trị khoáng sản, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu đối với các vật liệu phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng tiếp tục gia tăng.

Một thay đổi quan trọng khác là tư duy về chuỗi cung ứng khoáng sản. Theo ông Zou Xiehua, chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu đang chuyển từ ưu tiên hiệu suất sang ưu tiên an ninh. Nhiều quốc gia ngày càng coi các loại khoáng sản thiết yếu là tài sản có ý nghĩa chiến lược, gắn trực tiếp với an ninh năng lượng, công nghiệp và công nghệ. Các nền kinh tế phát triển đang tăng cường xây dựng chiến lược bảo đảm nguồn cung khoáng sản thiết yếu, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường.

Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển giàu tài nguyên cũng đẩy mạnh bảo vệ chủ quyền tài nguyên, đồng thời tìm kiếm và đa dạng hóa các đối tác hợp tác trong khai thác, chế biến và phát triển chuỗi giá trị khoáng sản. Sự thay đổi trong chiến lược của cả bên cung và bên cầu đang tạo ra những lực đẩy mới, thúc đẩy ngành khai khoáng toàn cầu tái cấu trúc trên quy mô rộng.

Cùng với đó, yêu cầu phát triển bền vững cũng đang thay đổi về chất. Nếu trước đây các tiêu chí môi trường chủ yếu được xem như cam kết hoặc trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, thì hiện nay chúng ngày càng trở thành yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận nguồn vốn của các doanh nghiệp khai khoáng.

Trong bối cảnh ngành khai khoáng toàn cầu đang tái cấu trúc, Trung Quốc cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản. Theo báo cáo, Trung Quốc đã ký các biên bản ghi nhớ hợp tác về địa chất và khai khoáng với hơn 70 quốc gia. Trong nước, hơn 5.500 mỏ xanh đã được xây dựng, hình thành mạng lưới các mỏ xanh được giới thiệu là lớn nhất thế giới. Những kết quả này phản ánh xu hướng kết hợp giữa khai thác tài nguyên, chuyển đổi công nghệ và yêu cầu phát triển bền vững trong chiến lược phát triển ngành khai khoáng.

Nhìn tổng thể, những diễn biến được ghi nhận trong năm 2026 cho thấy ngành khai khoáng toàn cầu đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi có tính hệ thống. Sự thay đổi không chỉ nằm ở giá cả hay cán cân cung - cầu, mà đang diễn ra đồng thời trong cách thức huy động vốn, thăm dò tài nguyên, tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng.

Trong giai đoạn tới, năng lực tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược, làm chủ công nghệ, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh được dự báo sẽ trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng quyết định vị thế của doanh nghiệp và quốc gia trong ngành khai khoáng toàn cầu.