Không cộng gộp cơ học, giữ nguyên mục tiêu và nguồn lực

Theo phương án Bộ Tài chính đang hoàn thiện, 4 chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) sẽ được thống nhất thành một chương trình tổng thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực, đồng thời tăng cường phân cấp cho địa phương. 

Bốn chương trình gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Phương án được xây dựng trên nguyên tắc giữ nguyên mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị. Các nội dung của từng chương trình sẽ được sắp xếp theo những nhóm vấn đề cần giải quyết, phù hợp với bản chất chính sách và mục tiêu, thay vì cộng gộp cơ học.

Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ trình Quốc hội ban hành nghị quyết giữ nguyên mục tiêu tổng thể và tổng nguồn lực thực hiện chương trình; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về nội dung, cơ cấu nguồn lực và cơ chế, chính sách triển khai.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải có giải pháp chuyển tiếp phù hợp, bảo đảm không làm gián đoạn những nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Cơ cấu lại nguồn lực, tăng quyền chủ động cho địa phương

Một trong những điểm đáng chú ý của phương án là cơ cấu lại ngân sách nhà nước theo hướng phấn đấu đạt tỷ trọng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Cùng với việc thu gọn đầu mối quản lý, trách nhiệm của từng bộ chủ trì ngành, lĩnh vực cũng được xác định rõ hơn, gắn với việc xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá kết quả theo yêu cầu đầu ra. Bộ Tài chính thực hiện vai trò quản lý ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, phương án đẩy mạnh phân cấp cho địa phương theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Theo Bộ Tài chính, việc tăng phân cấp được kỳ vọng tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời gắn quyền quyết định với trách nhiệm về kết quả sử dụng nguồn lực.

Ngày 4/8/2026, trên cơ sở tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, Bộ Tư pháp và tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đã có Tờ trình số 591/TTr-BTC về hoàn thiện hồ sơ của Chính phủ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các CTMTQG.

Giải ngân còn thấp, nhiều thủ tục cần được tháo gỡ

Trong khi phương án tổ chức mới đang được hoàn thiện, việc triển khai các CTMTQG giai đoạn 2026 - 2030 vẫn đang được các bộ, ngành tiếp tục thực hiện.

Đến nay, CTMTQG phòng, chống ma túy và CTMTQG tích hợp gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội đã hoàn thành đầy đủ hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện.

Đối với CTMTQG phát triển văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cơ bản hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực và phần lớn văn bản quản lý, hướng dẫn triển khai. Trong khi đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển và CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn đang tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn.

Đối với dự toán ngân sách Trung ương năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng thực hiện các CTMTQG, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ngân sách Trung ương thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026 - 2030 còn thấp do phần lớn chương trình đang hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.

Đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026 - 2030 mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, đạt khoảng 0,5% kế hoạch. Kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.

Đối với nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026, Bộ Tài chính theo dõi khoảng 18.232 tỷ đồng vốn được thực hiện kéo dài, trong đó vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng.

Đến cuối tháng 7/2026, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài đã giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán.

Hướng tới quản lý thống nhất, sử dụng nguồn lực hiệu quả

Theo Bộ Tài chính, việc giải ngân nguồn vốn kéo dài vẫn gặp khó khăn do một số địa phương còn lúng túng trong xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn theo quy định.

Quá trình triển khai dự án cũng phát sinh những vướng mắc liên quan đến xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư.

Bên cạnh đó, điều kiện địa hình phức tạp, các dự án chủ yếu triển khai tại vùng sâu, vùng xa, miền núi cùng ảnh hưởng của thời tiết mùa mưa tiếp tục tác động đến tiến độ thi công và giải ngân.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, các bộ chủ chương trình phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện phương án xây dựng CTMTQG tổng thể, bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ của từng chương trình và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực.

Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị khẩn trương hoàn thiện văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán ngân sách Trung ương năm 2026 để Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cũng được yêu cầu khẩn trương hoàn thành phân bổ, giao dự toán, bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng của địa phương; đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài.

Việc thống nhất 4 CTMTQG, nếu được Quốc hội thông qua, sẽ tạo khuôn khổ quản lý theo hướng tinh gọn đầu mối, phân định rõ trách nhiệm và tăng quyền chủ động cho địa phương, đồng thời hướng tới sử dụng nguồn lực tập trung, hiệu quả hơn trong giai đoạn 2026 - 2030.