Khi dòng sông trở thành thước đo chất lượng đô thị

Trên thế giới, những thành phố được biết đến là nơi đáng sống, văn minh, hiện đại thường gắn với những dòng sông.

Tại Anh, sông Thames - biểu tượng của London - gắn liền với nhiều công trình kiến trúc lịch sử và quá trình phát triển lâu đời của thủ đô. Dòng sông cũng là điểm đến thu hút nhiều hoạt động du lịch, với các loại tàu thuyền neo đậu và đi lại tấp nập mỗi ngày. Tại Paris, sông Seine tạo nên một không gian đặc trưng với những đoàn thuyền nối đuôi nhau và hệ thống công trình kiến trúc độc đáo hai bên bờ.

Ở Thụy Sĩ, nhiều người dân tại Bern và Basel kết thúc ngày làm việc bằng cách xuống sông Aare hoặc sông Rhine để bơi, thả mình theo dòng nước. Tại Rotterdam, nhân viên văn phòng có thể tranh thủ ngâm mình dưới sông trong giờ nghỉ trưa. Dòng sông không còn đơn thuần là ranh giới của đô thị mà trở thành một phần trong đời sống thường nhật.

Tại Trung Quốc, sông Li Giang được ví như linh hồn của thành phố Quế Lâm. Không chỉ nổi tiếng với làn nước trong xanh, nơi đây còn cho thấy cách người dân gìn giữ dòng sông: hai bên bờ sạch sẽ, không rác thải, hệ sinh thái được bảo tồn, trong khi hoạt động du lịch được phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Đáng chú ý, những kết quả này không phải tự nhiên mà có. Trong quá khứ, nhiều dòng sông từng trải qua những năm tháng ô nhiễm nghiêm trọng. Đô thị hóa và phát triển công nghiệp đã biến không ít dòng sông nội đô thành những kênh thoát nước thải, gây tác động đến sức khỏe con người, hệ sinh thái và khả năng chống chịu của đô thị.

Những năm gần đây, phục hồi sông ngòi trở thành một ưu tiên tại nhiều đô thị trên thế giới, từ việc bảo vệ môi trường đơn thuần chuyển sang chiến lược tái tạo không gian đô thị. Các thành phố lớn từ Seoul, Tokyo, Paris đến nhiều trung tâm đô thị ở Ấn Độ đã đầu tư cho các dự án làm sạch, phục hồi và tái tự nhiên hóa sông ngòi, hướng tới khôi phục đa dạng sinh học, thúc đẩy kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Ngày nay, một dòng sông sạch không chỉ phản ánh sức khỏe môi trường mà còn cho thấy chất lượng không gian sống, diện mạo và mức độ phát triển bền vững của một đô thị.

Hồi sinh sông Nhuệ, mở rộng không gian xanh cho Thủ đô

Với Hà Nội, những dòng sông không chỉ là dòng chảy tự nhiên mà còn gắn với ký ức, lịch sử và bản sắc của thành phố. Từ sông Hồng bồi đắp nên nền văn minh châu thổ, sông Tô Lịch gắn với kinh thành Thăng Long đến sông Nhuệ gắn liền với lịch sử khai phá vùng Tây Nam Thăng Long, mỗi dòng sông đều mang những giá trị riêng.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, hệ thống sông qua nội đô trong tình trạng cạn kiệt nguồn nước và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các chỉ tiêu về chất lượng nước thường xuyên được ghi nhận ở mức rất xấu, vượt xa các quy chuẩn cho phép.

Từ năm 2024, Thành phố Hà Nội xác định “hồi sinh các dòng sông chết” là một trong bốn nhiệm vụ trọng tâm, cùng với chống ùn tắc giao thông, chỉnh trang đô thị và xử lý ô nhiễm không khí. Đây được xem là bước mở đầu cho một chiến dịch cải tạo môi trường quy mô lớn của Thủ đô.

Hà Nội đang từng bước chuyển từ xử lý ô nhiễm cục bộ sang phục hồi toàn diện hệ thống sông qua nội đô, qua đó phát huy các giá trị về môi trường, cảnh quan và không gian xanh, góp phần xây dựng Thủ đô theo hướng văn minh, hiện đại và đáng sống.

Nằm trong hệ thống thủy văn liên thông trực tiếp với sông Hồng, sông Nhuệ giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi và cảnh quan của Thủ đô.

Với chiều dài khoảng 61,5 km chảy qua địa bàn Hà Nội, sông Nhuệ đi qua tổng cộng 19 xã, phường. Không chỉ là một tuyến thủy, sông Nhuệ còn là trục kết nối với các tuyến giao thông huyết mạch của thành phố như đường Tây Thăng Long, Quốc lộ 32, Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 6 và đường Vành đai 4.

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm, từng bước trả lại cho sông Nhuệ vị thế của một trục cảnh quan đô thị và hạ tầng kỹ thuật quan trọng, mới đây, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội chính thức xem xét Tờ trình chủ trương đầu tư Dự án xây dựng, tu bổ xung yếu hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng.

Khát vọng hồi sinh sông Nhuệ đang từng bước được hiện thực hóa. Đây không chỉ là giải pháp xử lý vấn đề ô nhiễm môi trường mà còn là sự đầu tư cho tương lai của thành phố, hướng tới mục tiêu xây dựng một đô thị xanh, văn minh và hiện đại.

Khi được phục hồi, một dòng sông sạch có thể tạo thêm không gian công cộng, góp phần phát triển du lịch, nâng cao chất lượng sống và gia tăng giá trị kinh tế cho khu vực xung quanh. Với Hà Nội, hồi sinh sông Nhuệ vì thế không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là một phần trong bài toán kiến tạo không gian đô thị và phát triển Thủ đô bền vững.