Cấm toàn diện thuốc lá thế hệ mới và mối nguy từ túi ngậm nicotine

Theo báo cáo tại hội thảo, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người, bao gồm cả những nạn nhân của khói thuốc thụ động. Bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống và thuốc lá điện tử, thị trường gần đây ghi nhận sự xuất hiện của túi ngậm nicotine – một sản phẩm chứa chất dạng bột bao gồm nicotine tự nhiên hoặc tổng hợp kết hợp với các chất tạo hương.

Bà Nguyễn Việt Hà từ Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) cảnh báo, túi ngậm nicotine không chỉ gây nghiện mạnh mà còn làm tổn thương niêm mạc miệng, tăng nhịp tim cấp tính và gây bất lợi lớn cho hệ tim mạch. Đáng lo ngại hơn, các sản phẩm này được thiết kế vô cùng sành điệu, sở hữu nhiều hương vị hấp dẫn như bạc hà, trái cây ngọt nhằm đánh trúng tâm lý của Gen Z – những người trẻ quan tâm đến ngoại hình nhưng lại thiếu cảnh giác trước các chiêu trò quảng cáo "ít hại" hoặc "không chứa thuốc lá".

Trước thực trạng đó, Nghị quyết số 160/NQ-CP ngày 22/6/2026 của Chính phủ đã thống nhất thông qua chính sách nghiêm cấm hoàn toàn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các loại thuốc lá mới khác (bao gồm cả nicotine dạng túi ngậm, dạng hít hay shisha). GS.TS Trần Văn Thuấn – Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, chúng ta không thể chờ đợi hậu quả xảy ra rồi mới can thiệp. Việc chủ động nhận diện và chặn đứng nguy cơ từ sớm sẽ giúp ngăn chặn khoảng trống pháp lý, bảo vệ thanh thiếu niên khỏi sự lệ thuộc vào nicotine.

Siết chặt quản lý điểm bán bằng ứng dụng định danh và cấm trưng bày sản phẩm

Một trong những điểm mới đột phá trong dự thảo Luật sửa đổi lần này là đề xuất bắt buộc các cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải thực hiện kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) khi có nghi ngờ người mua dưới 18 tuổi. Khảo sát năm 2024 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy, vẫn có tới 30,5% chủ cửa hàng thừa nhận từng bán thuốc lá cho trẻ vị thành niên. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ sở pháp lý chủ động giúp người bán tuân thủ, đồng thời hỗ trợ các cơ quan chức năng giám sát hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa ra quy định nghiêm ngặt: cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào. Đây là bước tiến lớn so với luật hiện hành vốn chỉ giới hạn số lượng trưng bày của mỗi nhãn hiệu. Thực tế, việc trưng bày tại điểm bán từ lâu đã biến thành một kênh quảng cáo thị giác trực quan đầy hiệu quả. Nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ em tiếp cận thường xuyên với các quầy hàng trưng bày thuốc lá sẽ tăng nguy cơ thử hút lên 1,6 lần.

Kinh nghiệm quốc tế tại 20 quốc gia áp dụng lệnh cấm trưng bày cho thấy tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc có thể giảm tới gần 31% sau 7 năm. Nếu áp dụng thành công tại Việt Nam, con số này tương đương với việc giảm khoảng 5 triệu người hút thuốc, giúp xã hội tiết kiệm tới 4.000 tỷ đồng mỗi năm chi phí y tế. Điều này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng khi tổn thất kinh tế và y tế do thuốc lá gây ra tại nước ta hiện đã lên tới khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.

Đặt sức khỏe cộng đồng làm ưu tiên cao nhất trong thực thi pháp luật

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định, việc sửa đổi đạo luật chuyên ngành này nhằm thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Sức khỏe của người dân, đặc biệt là thế hệ tương lai, phải luôn được đặt lên hàng đầu trong mọi quyết sách.

Để luật thực sự đi vào đời sống và phát huy hiệu quả, Bộ Y tế yêu cầu ban soạn thảo tập trung hoàn thiện các quy định đảm bảo tính khả thi cao, bao quát được cả các hình thức kinh doanh trực tiếp lẫn thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới và quảng cáo trên môi trường số. Đồng thời, cần cơ chế phối hợp chặt chẽ, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và địa phương để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

Song song với các chế tài quản lý, việc xây dựng môi trường sống, làm việc không khói thuốc và đẩy mạnh truyền thông nguy cơ tại gia đình, trường học là yếu tố then chốt. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa 16 cho ý kiến và thông qua vào kỳ họp thứ hai diễn ra vào tháng 10/2026.