Hiểm họa khôn lường khi làm mát cơ thể bằng đồ uống quá lạnh

Theo PGS. TS Phạm Thị Bích Đào (Bệnh viện Đại học Y Hà Nội), cảm giác mát lạnh từ nước đá thực chất chỉ là giải pháp giải nhiệt tức thời và hoàn toàn không phải là cách bù nước tốt nhất. Khi chúng ta nạp lượng nước quá lạnh, hệ thống mạch máu tại niêm mạc họng bị co lại đột ngột, khiến hệ miễn dịch tại chỗ bị "đóng băng". Từ đó, người bệnh dễ gặp các triệu chứng như rát họng, khô họng, vướng họng, khàn tiếng hoặc đầy bụng, co thắt nhẹ ở những người có tiền sử bệnh dạ dày.

Nguy hiểm hơn, thói quen uống đồ lạnh như bia, rượu để giải nhiệt còn tiềm ẩn nguy cơ gây viêm phù nề thanh thiệt cấp tính. Trường hợp của anh T. (Hà Nội) là một hồi chuông cảnh báo. Sau chầu nhậu khuya với bạn bè, anh bất ngờ xuất hiện triệu chứng sốt cao, đau họng, tim đập nhanh và khó thở. Khi đến Bệnh viện Đa khoa An Việt, các bác sĩ chẩn đoán anh bị viêm phù nề sụn nắp thanh thiệt. BSCKI Hà Tố Như cho biết, đây là tình trạng phù nề các cấu trúc của thanh thiệt, gây tắc nghẽn vùng hạ họng và thượng thanh môn, có thể dẫn đến suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Việc dung nạp lượng lớn nước đá ngay lúc cơ thể đang ở trạng thái nhiệt độ cao, giãn mạch và nhịp tim nhanh (như sau khi đi bộ, tập thể dục) cũng dễ gây co mạch máu đột ngột, dẫn đến dao động thần kinh thực vật, chóng mặt, hay sốc nhiệt nhẹ. Đánh giá về nguyên nhân trực tiếp gây bệnh lý vùng họng, PGS. TS Bích Đào lý giải:

"Nhiều người lầm tưởng nước đá là nguyên nhân trực tiếp gây viêm họng hay cảm lạnh. Thực tế, viêm họng chủ yếu do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc ô nhiễm môi trường gây ra. Nước đá chỉ là yếu tố kích ứng, làm tăng sự khó chịu ở những người có cơ địa nhạy cảm. Nước quá lạnh có thể làm hệ mạch của niêm mạc họng co lại đột ngột, làm hệ thống miễn dịch “đóng băng” nhanh chóng, dễ gây cảm giác rát họng, khô họng, vướng họng, đặc biệt ở người đang viêm họng, viêm mũi xoang, trào ngược, hay phải nói nhiều. Với trẻ nhỏ, người có cơ địa dị ứng hoặc đang ho, uống lạnh liên tục còn có thể làm họng nhạy cảm hơn, dễ kích thích ho".

Cân bằng điện giải và nghệ thuật bù nước thông minh

Thực tế, nước đá chỉ làm mát miệng và họng nhanh, đánh lừa cảm giác khiến chúng ta tưởng đã đủ nước trong khi cơ thể vẫn đang "khát". Bác sĩ Lưu Bác Nhân, chuyên gia y học dinh dưỡng và y học chức năng tại Đài Loan nhấn mạnh rằng, chỉ uống nhiều nước lọc khi trời nắng nóng là chưa đủ. Cơ thể rất cần sự hiện diện của các chất điện giải thiết yếu (natri, kali, canxi, magie) để duy trì dẫn truyền thần kinh, ổn định nhịp tim, cân bằng huyết áp và điều hòa lượng nước.

Chia sẻ về một bệnh nhân lớn tuổi nhập viện với tình trạng phản ứng chậm chạp, giọng nói thều thào do đi bộ lâu dưới trời nóng, bác sĩ Lưu phát hiện căn nguyên không phải do thiếu nước đơn thuần mà do chỉ số natri trong máu xuống thấp. Ông khẳng định: "Trường hợp này là một minh chứng cho thấy sốc nhiệt không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sốt cao hay ngất xỉu, mà đôi khi vấn đề lại nằm ở sự mất cân bằng điện giải".

Để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh rối loạn điện giải hay sốc nhiệt, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân tuyệt đối không nên đợi đến khi khát mới uống nước. Hãy uống từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần trong ngày, ưu tiên nước lọc ở nhiệt độ phòng hoặc mát vừa. Khi ra nhiều mồ hôi, cần bổ sung nước điện giải, oresol pha đúng liều lượng hoặc nước canh. Tuy nhiên, ngoại trừ người lao động nặng nhọc ngoài trời hay tập luyện cường độ cao, người bình thường không nên lạm dụng các loại nước uống thể thao chứa nhiều đường để thay thế hoàn toàn nước lọc.

Tổng kết lại nguyên tắc giải nhiệt mùa hè để cơ thể luôn khỏe mạnh, PGS. TS Bích Đào đưa ra lời khuyên: "Mùa nắng nóng không cấm hoàn toàn việc uống lạnh. Tuy nhiên, mỗi người cần tự ý thức để sự "mát miệng" tạm thời không làm khổ mũi họng, thanh quản. Uống mát vừa, uống đều và uống đủ chính là chìa khóa chống khát thông minh của người hiện đại".