Hồ tiêu Gia Lai lao đao sau thời hoàng kim

Từng được xem là “thủ phủ” hồ tiêu của tỉnh Gia Lai, xã Nam Yang, huyện Đăk Đoa (cũ), nay thuộc xã Kon Gang, đã trải qua giai đoạn đổi đời rực rỡ nhờ cây hồ tiêu. Giai đoạn 2014-2015 được xem là thời kỳ hoàng kim khi giá hồ tiêu liên tục lập đỉnh, dao động từ 200.000 - 250.000 đồng/kg. Sức hút mạnh mẽ từ loại cây “vàng đen” này đã tạo nên làn sóng đầu tư chưa từng có, người dân đổ xô phá bỏ cà phê để chuyển sang trồng tiêu với kỳ vọng làm giàu nhanh chóng.

Những vườn tiêu bạt ngàn bắt đầu héo rũ vì dịch bệnh “chết nhanh, chết chậm”, đẩy hàng nghìn hộ nông dân vào cảnh nợ nần chồng chất. Biến đổi khí hậu với những đợt mưa kéo dài gây ngập úng đã bồi thêm nhát dao chí mạng vào sinh kế của người trồng tiêu tại khu vực này. Thống kê cho thấy gần 10.200 ha hồ tiêu tại Tây Nguyên bị thiệt hại nặng nề, trong đó tỉnh Gia Lai là địa phương chịu ảnh hưởng đau đớn nhất.

Sự sụt giảm về giá cả cùng với dịch bệnh hoành hành đã biến những vườn tiêu xanh mướt thành những trụ bê tông khô khốc. Đứng trước sự đổ vỡ của mô hình canh tác truyền thống, bài toán đặt ra là phải tổ chức lại sản xuất theo một tư duy hoàn toàn mới. Người nông dân lúc này cần một điểm tựa, một tổ chức có thể định hướng và liên kết họ lại để cùng nhau vượt qua cơn bão giá và sự tàn phá của dịch bệnh.

Nhớ về giai đoạn đầy biến động này, bà Nguyễn Thị Nga - Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang bồi hồi chia sẻ: “Là một người sinh ra và lớn lên tại vùng đất Lệ Chí, chúng tôi thực sự xót xa khi thấy cảnh người dân phá bỏ tiêu hàng loạt. Trong khi đa số mọi người nản lòng, tôi lại quyết định đi ngược số đông vì tin rằng giống tiêu sẻ bản địa vẫn có giá trị riêng. Tôi biết rằng nếu đất không sạch, cây không khỏe thì kinh tế của bà con sẽ mãi mãi lao đao và không thể bền vững được. Lúc đó, mục tiêu của tôi là phải hồi sinh bằng được vùng nguyên liệu sạch ngay tại chính quê hương mình.”

Nâng tầm thương hiệu từ hồ tiêu hữu cơ

Để giải quyết tận gốc rễ vấn đề, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang đã xác định con đường nông nghiệp hữu cơ là lựa chọn duy nhất để tồn tại và phát triển. Đơn vị tập trung hướng dẫn xã viên giảm dần phụ thuộc vào phân bón hóa học, tăng cường cải tạo đất và áp dụng quy trình canh tác nghiêm ngặt. Việc chú trọng vào khâu sau thu hoạch và đầu tư máy móc sơ chế hiện đại đã giúp sản phẩm đạt được độ sạch và an toàn vi sinh cao nhất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Chiến lược đúng đắn này đã sớm mang lại những tín hiệu tích cực khi diện tích hồ tiêu của đơn vị liên tiếp đạt các chứng nhận khắt khe như USDA và EU. Thay vì chỉ bán tiêu thô với giá rẻ, HTX đã đẩy mạnh chế biến sâu để tạo ra các dòng sản phẩm cao cấp có giá trị kinh tế vượt trội. Tiêu đỏ, tiêu sọ và tiêu đen hữu cơ của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang không chỉ có chất lượng tốt mà còn sở hữu mức giá bán cao hơn nhiều lần so với các loại tiêu canh tác thông thường.

Cột mốc lịch sử đã đến vào tháng 6/2025 khi ba sản phẩm chủ lực của đơn vị chính thức được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia. Danh hiệu cao quý này là sự ghi nhận xứng đáng cho nỗ lực không ngừng nghỉ của tập thể HTX trong việc chuẩn hóa quy trình và xây dựng thương hiệu. Việc tham gia chương trình OCOP đã giúp HTX hoàn thiện nhận diện thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh rất lớn khi đàm phán với các đối tác xuất khẩu trên toàn cầu.

Không dừng lại ở đó, HTX đang tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu bằng cách liên kết và bao tiêu sản phẩm cho các hộ nông dân có tâm huyết tại địa phương. Mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường sinh thái mà còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững. Sự chuyển mình mạnh mẽ từ một vùng dịch bệnh trở thành điểm sáng OCOP cả nước đã khẳng định sức sống mãnh liệt của kinh tế tập thể khi có hướng đi đúng đắn.

Khẳng định về định hướng phát triển trong tương lai, bà Nguyễn Thị Nga cho biết thêm: “Danh hiệu 5 sao quốc gia đã cho chúng tôi động lực rất lớn trong quá trình xây dựng thương hiệu bài bản cho địa phương. Sau khi được công nhận, HTX chúng tôi đã tiếp tục đặt mục tiêu đẩy mạnh quảng bá, kết nối tiêu thụ qua các kênh truyền thống và thương mại điện tử. Bên cạnh đó, HTX hiện đã có kế hoạch khảo sát thêm các hộ dân muốn chuyển đổi diện tích sang canh tác hữu cơ để cùng nhau vươn ra thị trường quốc tế và khẳng định vị thế của hồ tiêu Việt”.