Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 diễn ra từ ngày 2-4/6 tại Phnom Penh, quy tụ lãnh đạo hải quan của 11 quốc gia thành viên ASEAN, trong đó có sự tham gia lần đầu của Timor-Leste với tư cách thành viên chính thức, cùng đại diện Ban Thư ký ASEAN.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tác động tới thị trường năng lượng và làm gia tăng chi phí vận tải toàn cầu, các cơ quan hải quan ASEAN xác định ưu tiên hàng đầu là bảo đảm dòng chảy thương mại thông suốt, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và giảm thiểu rủi ro từ các biến động bên ngoài.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hội nghị đã thống nhất thúc đẩy mạnh mẽ các sáng kiến hợp tác khu vực, trong đó trọng tâm là nâng cao tính minh bạch, khả năng dự báo và hiệu quả của thủ tục hải quan thông qua ứng dụng công nghệ số và mở rộng cơ chế Một cửa ASEAN với các đối tác ngoài khu vực.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc triển khai Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường tính kết nối của chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại nội khối.

Bên cạnh đó, các nước thành viên cũng nhất trí thúc đẩy đàm phán với Trung Quốc về thỏa thuận công nhận doanh nghiệp ưu tiên, dự kiến khởi động trong tháng 7 tới và hướng tới ký kết vào năm 2027. Khi được triển khai, thỏa thuận sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do và rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.

Hội nghị cũng ghi nhận những bước tiến trong việc mở rộng hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN khi có thêm thành viên thứ bảy tham gia, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình tăng cường kết nối xuyên biên giới.

Đáng chú ý, dự án thí điểm vận tải đường sắt áp dụng hệ thống quá cảnh hải quan giữa Malaysia, Thái Lan và Lào dự kiến được triển khai vào cuối năm 2026. Song song với đó, các nghiên cứu về khả năng kết nối logistics với Trung Quốc và hành lang kinh tế Borneo cũng đang được xúc tiến.

Trên lộ trình hiện đại hóa hải quan, các nước thành viên đã hoan nghênh kế hoạch xây dựng hệ thống Một cửa ASEAN thế hệ mới (ASEAN Single Window 2.0) cho giai đoạn 2026-2030. Chương trình này tập trung mở rộng trao đổi chứng từ điện tử, thúc đẩy thương mại không giấy tờ và tăng cường kết nối dữ liệu giữa các quốc gia thành viên.

Việc hoàn tất đàm phán Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN, dự kiến ký kết vào tháng 11/2026, cũng được đánh giá là nền tảng quan trọng để các cơ quan hải quan đẩy nhanh tiến trình số hóa, giảm chi phí giao dịch và nâng cao mức độ an toàn cho hoạt động thương mại xuyên biên giới.

Cùng với tạo thuận lợi thương mại, công tác phòng chống gian lận và kiểm soát xuất xứ hàng hóa tiếp tục được chú trọng thông qua các chiến dịch kiểm tra phối hợp trên quy mô khu vực nhằm ngăn chặn các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại.

Một nội dung khác nhận được sự quan tâm lớn tại hội nghị là phát triển hải quan xanh và thúc đẩy các mục tiêu kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon. Các chương trình hợp tác kỹ thuật với Australia, Nhật Bản và Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ hỗ trợ ASEAN xây dựng hệ thống hải quan hiện đại, thân thiện với môi trường và thích ứng với các yêu cầu phát triển bền vững.

Đại diện Hải quan Việt Nam, ông Lưu Mạnh Tưởng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục tham gia tích cực vào các sáng kiến hợp tác khu vực, bao gồm chương trình doanh nghiệp ưu tiên, hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN và các chiến dịch kiểm soát chung như Con Rồng Mê Kông giai đoạn 8.

Theo đánh giá của các đại biểu, việc mở rộng và nâng cấp các hiệp định thương mại tự do với các đối tác lớn như Canada, Ấn Độ, Hàn Quốc và Trung Quốc sẽ tiếp tục tạo động lực để các cơ quan hải quan trong khu vực đẩy mạnh cải cách, hiện đại hóa thủ tục, góp phần xây dựng một cộng đồng kinh tế ASEAN năng động, bền vững và có khả năng thích ứng cao trước những biến động của kinh tế thế giới.