Theo TS Lê Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), kết quả điều tra của đơn vị cho thấy chỉ khoảng 20% nông hộ trồng cà phê thu hoạch theo phương pháp hái chọn quả chín.

Phần lớn nông hộ còn lại vẫn áp dụng hình thức tuốt cành vào chính vụ. Đáng chú ý, tỷ lệ cà phê quả chín đạt yêu cầu trên 90% chỉ chiếm khoảng 3% tổng sản lượng.

Theo TS Lê Ngọc Báu, nông dân hiểu việc thu hái quả xanh ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cà phê. Tuy nhiên, tình trạng mất cắp khiến nhiều người có tâm lý thu hoạch sớm để tránh rủi ro.

Bên cạnh đó, giá cà phê quả chín hoàn toàn và cà phê có tỷ lệ quả xanh cao chưa có sự chênh lệch đáng kể. Điều này chưa tạo được động lực kinh tế để người dân đầu tư thu hái đúng kỹ thuật.

Ông Nguyễn Văn Tám, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Giám định cà phê và hàng hóa xuất khẩu Cafecontrol, cho rằng khâu sơ chế cũng tác động lớn đến chất lượng sản phẩm.

Việc xay giập vỏ khi quả cà phê còn tươi nhằm rút ngắn thời gian phơi khô có thể khiến hạt cà phê phát sinh nấm mốc, đồng thời làm giảm chất lượng và màu sắc tự nhiên. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cà phê có giá bán không cao dù sản lượng xuất khẩu lớn.

Sản lượng lớn nhưng giá trị chưa tương xứng

Thực tế, diện tích và sản lượng cà phê của Việt Nam những năm qua liên tục tăng, song giá trị thu về cho người trồng vẫn chưa cao. Đây là một trong những vấn đề được bàn luận tại Hội nghị phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam tổ chức tại TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Theo các đại biểu, ngành cà phê Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó có đầu ra chưa ổn định; quy trình thu hoạch, sơ chế và chế biến còn hạn chế, dẫn tới chất lượng sản phẩm chưa cao.

Lợi nhuận từ hạt cà phê phần lớn vẫn tập trung ở khâu trung gian, đặc biệt là các doanh nghiệp rang xay.

Các chuyên gia cho rằng nếu sản lượng tiếp tục tăng nhưng không đi cùng với cải thiện chất lượng, nâng cao năng lực chế biến và chủ động nguồn hàng phục vụ xuất khẩu, cà phê Việt Nam sẽ khó thoát khỏi tình trạng giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc vào thị trường.

Để ngành cà phê phát triển bền vững, TS Lê Ngọc Báu đề xuất tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết các hộ nông dân với nhau, đồng thời tăng cường kết nối giữa người sản xuất và doanh nghiệp thu mua, chế biến.

Mô hình liên kết này có thể giúp nông dân tiếp cận thuận lợi hơn với nguồn vốn ngân hàng, tiến bộ kỹ thuật, qua đó giảm chi phí đầu vào và kiểm soát chất lượng sản phẩm đầu ra.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, cho rằng cần quy hoạch chặt chẽ hơn các vùng sản xuất cà phê, đồng thời phân loại và xác định diện tích cà phê cần tái canh để hình thành những vùng nguyên liệu có chất lượng.

Theo ông Hòa, Nhà nước cũng cần tạo điều kiện xây dựng hệ thống giao dịch, ký gửi cà phê an toàn, công khai và minh bạch, qua đó giúp nâng cao lợi ích cho người trồng.

Các doanh nghiệp và ngân hàng có thể thành lập quỹ xúc tiến thương mại, quỹ bảo hiểm ngành hàng để triển khai các chương trình kích cầu, đồng thời hỗ trợ khắc phục rủi ro, nhất là khi thị trường cà phê có biến động bất lợi.

Cà phê voi có giá 31,9 triệu đồng/kg

Tại Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 5 năm 2015, Công ty TNHH Cà phê Cao Nguyên Việt, huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk, giới thiệu một sản phẩm đặc biệt mang tên “cà phê voi”, với giá bán 31,9 triệu đồng/kg.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Giám đốc công ty, cho biết sản phẩm có tên gọi này bởi cà phê được chế biến thông qua hệ tiêu hóa của voi.

Theo đó, những hạt cà phê arabica tươi ngon, chín mọng đỏ được lựa chọn, rửa sạch và để thật khô trước khi cho voi ăn. Hạt cà phê được trộn cùng rau, mía, chuối, dứa và các loại thức ăn khác.

Sau khoảng 16-30 giờ kể từ khi voi ăn, hạt cà phê được thải ra ngoài. Công nhân sẽ thu gom, sơ chế, rửa sạch, phơi khô, tách vỏ lụa rồi rang, xay thành sản phẩm.

Theo doanh nghiệp, trong quá trình voi tiêu hóa, nhiều hạt cà phê bị vỡ hoặc không còn nguyên vẹn. Khoảng 30kg trái cà phê tươi mới thu được 1kg cà phê voi.

Quá trình lên men tự nhiên trong hệ tiêu hóa của voi được cho là tạo nên hương vị đặc biệt cho sản phẩm. Axit trong dạ dày voi làm thay đổi hàm lượng protein trong hạt cà phê, góp phần tạo nên vị khác biệt. Quá trình này cũng kết hợp với các nguyên liệu như rau, mía, chuối và dứa trong khẩu phần ăn của voi, tạo ra hương vị riêng cho cà phê.