Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam (Bộ Tài chính), trong 3 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt khoảng 39 tỷ USD, giảm hơn 4,3 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần 10%.

Đáng chú ý, nhóm gỗ và sản phẩm gỗ ghi nhận mức giảm gần 1 tỷ USD, xuống còn khoảng 2 tỷ USD. Đây là mức giảm sâu trong bối cảnh Hoa Kỳ vẫn là một trong những thị trường tiêu thụ đồ gỗ lớn nhất của Việt Nam.

Một trong những nguyên nhân chính khiến xuất khẩu sang Mỹ suy giảm là áp lực gia tăng từ các biện pháp phòng vệ thương mại, đặc biệt là thuế chống bán phá giá.

Đầu tháng 3, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố kết luận sơ bộ trong vụ điều tra chống bán phá giá đối với gỗ dán và gỗ trang trí nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, mức thuế áp dụng cho các bị đơn bắt buộc dao động từ 191,85% đến 194,8%. Khoảng 50 doanh nghiệp khác được hưởng mức thuế riêng rẽ 193,32%, trong khi mức thuế suất toàn quốc áp dụng cho các doanh nghiệp còn lại cũng ở mức tương đương.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, mức thuế cao đang làm suy giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ.

Ông Hoài cho biết, cộng với các loại thuế hiện hành, gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam hiện phải chịu mức thuế xấp xỉ 209% khi xuất khẩu sang Mỹ. Đây là mức rất cao, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia chịu thuế nặng tại thị trường này, chỉ đứng sau Trung Quốc.

Theo nhận định của giới chuyên gia, trong bối cảnh các công cụ phòng vệ thương mại ngày càng được Hoa Kỳ sử dụng linh hoạt, áp lực thuế đối với hàng hóa Việt Nam có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Điều này không chỉ ảnh hưởng riêng ngành gỗ mà còn tác động tới nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực khác.

Hiện nay, Hoa Kỳ cũng đã khởi xướng 2 cuộc điều tra theo Mục 301 đối với Việt Nam, gồm tình trạng dư thừa công suất mang tính hệ thống trong các ngành sản xuất, chế biến và việc hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ có sử dụng lao động cưỡng bức.

Tại hội thảo ngày 25/3/2026 do ITPC phối hợp với VCCI-HCM và Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức, GS Trần Ngọc Anh nhận định sau giai đoạn áp dụng “phụ phí nhập khẩu tạm thời” 10% trên toàn cầu để bảo vệ cán cân thanh toán, Washington đang chuyển sang giai đoạn mới khi khởi xướng điều tra theo Mục 301 ngay sau khi chính sách thuế tạm thời hết hiệu lực.

Theo chuyên gia này, có thể xuất hiện ba kịch bản chính. Thứ nhất, khả năng cao Hoa Kỳ sẽ chính thức áp thuế theo Mục 301 với mức 20-30%. Thứ hai, nếu áp lực lạm phát và các rào cản pháp lý gia tăng, chính sách có thể được thu hẹp, đưa thuế về mức thông thường. Kịch bản còn lại là hai bên tiến hành đàm phán, trong đó Hoa Kỳ sử dụng thuế như công cụ gây sức ép để đạt các thỏa thuận có lợi hơn.

Từ thực tế trên, giới chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chủ động chuẩn bị về pháp lý, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và sẵn sàng ứng phó với các cuộc điều tra thương mại có xu hướng gia tăng trong thời gian tới. Với ngành gỗ, đây là yêu cầu cấp thiết để giữ thị phần và hạn chế nguy cơ mất lợi thế tại thị trường Mỹ.