Thách thức giữ nghề khi thị trường bưởi đỏ đầy biến động

Vùng đất Tân Lạc, tỉnh Phú Thọ, vốn được thiên nhiên ban tặng những ưu thế vượt trội về địa hình và khí hậu, rất phù hợp để phát triển cây ăn trái. Với hơn 80% diện tích là đồi núi, độ cao trung bình từ 300 đến 400 m so với mực nước biển, cùng nền đất đồi dày, tơi xốp và giàu dinh dưỡng, nơi đây tạo nên môi trường sống lý tưởng cho cây bưởi đỏ. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm giúp quả bưởi tích tụ dưỡng chất, tạo nên những múi bưởi hồng đỏ trong veo, tép mọng nước và vị ngọt thanh mát, mang hương thơm đặc trưng của vùng Mường Bi.

Mỗi quả bưởi khi chín có sắc vàng óng đẹp mắt, trọng lượng dao động từ 0,7 đến 1,5 kg, từ lâu đã trở thành biểu tượng kinh tế của địa phương. Từ năm 2010, cây bưởi đỏ được nhân rộng mạnh mẽ, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, và đến năm 2017, thương hiệu này được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận là nhãn hiệu tập thể. Trong thời kỳ hoàng kim năm 2022, giá trị thu hoạch trung bình đạt khoảng 194 triệu đồng mỗi ha, thậm chí có nơi đạt gần 300 triệu đồng mỗi ha.

Tuy nhiên, trong khoảng 3 năm trở lại đây, thị trường bưởi đỏ phải đối mặt với vòng quay khắc nghiệt khi giá cả liên tục sụt giảm và đầu ra trở nên bấp bênh. Thực trạng lợi nhuận thấp đã khiến nhiều nông hộ nản chí, dẫn đến việc bỏ bê chăm sóc hoặc thậm chí chặt bỏ cây bưởi để chuyển sang trồng keo, nhằm tìm kiếm nguồn thu ngắn hạn. Cả vùng đất bưởi rộng lớn với tổng diện tích hơn 1.000 ha, từng sôi động bậc nhất miền Bắc, nay phải đối mặt với cảnh khó khăn khi trái cây khó tìm được nơi tiêu thụ ổn định.

Ông Dương Tất Tính, Giám đốc Công ty Nông sản Tân Hương tại xã Tân Lạc, chia sẻ: “Mấy năm gần đây lợi nhuận giảm đáng kể khiến người dân không còn hào hứng như trước. Nhiều gia đình đã không còn mặn mà với cây bưởi và chọn cách chặt bỏ vườn tược để trồng loại cây khác lo kinh tế trước mắt. Điều này đặt ra bài toán nan giải về việc bảo tồn và phát triển bền vững thương hiệu nông sản, vốn là niềm tự hào của địa phương, khi đứng trước áp lực cạnh tranh gay gắt. Với niềm tin vào cây trồng bản địa, tôi cho rằng nếu đầu tư đúng kỹ thuật, mỗi cây vẫn có thể mang lại lợi nhuận; việc kiên trì giữ nghề là yếu tố quan trọng để vượt qua giai đoạn trầm lắng hiện tại.”

Giải pháp nâng tầm chất lượng đưa bưởi đỏ vươn ra thế giới

Để giải quyết bài toán đầu ra và giữ vững thương hiệu, con đường sản xuất sạch theo quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt là hướng đi tất yếu. Chị Vũ Thị Oanh, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp và phát triển nông thôn Bình Minh tại xóm Tân Tiến, khẳng định: “Việc đổi mới cách làm và chuyển sang canh tác chuẩn xuất khẩu là yếu tố sống còn. Dù quy trình GlobalGAP yêu cầu rất khắt khe về việc ghi chép nhật ký bón phân hay tuyệt đối không sử dụng hóa chất độc hại, nhưng đây chính là chìa khóa để nâng cao giá trị sản phẩm.”

Hiện tại, đơn vị của chị Oanh đã có 35 ha đạt tiêu chuẩn GlobalGAP và 20 ha đạt chứng nhận OCOP 3 sao, đồng thời chủ động kết nối với các siêu thị và sàn thương mại điện tử. Kết quả của sự kiên trì này đã được chứng minh qua những con số ấn tượng: năm 2022, lô bưởi đầu tiên hơn 7 tấn đã xuất khẩu sang Anh thông qua Công ty Cổ phần Nông nghiệp Hữu cơ FUSA. Đến năm 2023, sản lượng xuất khẩu sang các thị trường Mỹ, Anh, EU và New Zealand đã tăng vọt lên hơn 1.000 tấn.

Các chuyên gia nông nghiệp đánh giá đây là dấu mốc quan trọng, khi tỉnh Hòa Bình (cũ) là nơi đầu tiên tại miền Bắc đưa được quả bưởi sang thị trường khó tính như châu Âu.

Đồng chí Phạm Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Lạc, cho biết: “Chính quyền đang tích cực vận động người dân áp dụng khoa học kỹ thuật và xây dựng vườn ươm bảo tồn giống cây đầu dòng. Xã cũng phối hợp với ngành nông nghiệp để hoàn thiện mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu.”

Sự chung tay của các hợp tác xã như Tân Phong, Tân Đông, Mãn Đức hay Organic Hopefarm trong việc siết chặt quy trình canh tác đang dần tạo nên nguồn hàng chất lượng cao, ổn định. Việc quy hoạch vùng sản xuất tập trung kết hợp với ứng dụng chuyển đổi số và chế biến sâu sẽ giúp bưởi đỏ Tân Lạc đủ sức cạnh tranh trên kệ hàng quốc tế.

Giữ gìn thương hiệu bưởi đỏ không chỉ là bảo vệ một loại trái cây đặc sản mà còn là duy trì sinh kế bền vững và uy tín của vùng đất Mường Bi trên bản đồ nông sản toàn cầu. Sự đồng lòng giữa người nông dân và doanh nghiệp, cùng sự hỗ trợ sát sao của các cấp chính quyền, chắc chắn sẽ giúp bưởi đỏ Tân Lạc tiếp tục tỏa sáng và vươn xa hơn trong những niên vụ tới.